در شرایطی که تشدید جنگ، کاهش ارزش ریال و افزایش هزینههای زندگی فشار مضاعفی بر خانوارها و واحدهای تولیدی وارد کرده است، طی روزهای دوشنبه و سهشنبه، دستکم ۱۸ تجمع، اعتصاب و تحصن صنفی در نقاط مختلف ایران گزارش شد. کارکنان صنعت نفت، کادر درمان، بازنشستگان، رانندگان، پیمانکاران شهری، متقاضیان مسکن و سهامداران، هر یک با مطالباتی متفاوت اما در بستری مشترک، خواستار پرداخت مطالبات، اصلاح دستمزدها و پاسخگویی نهادهای مسئول شدند.
گستردهترین حرکت گزارششده در منطقه پارس جنوبی شکل گرفت. کارکنان شرکت نفت و گاز پارس در دستکم ۱۲ بخش و سکوی دریایی در عسلویه، کنگان و آبهای خلیج فارس تجمع کردند و در شماری از سکوها نیز دست به تحصن زدند.
. مهمترین مطالبات کارکنان عبارت بود از: حذف سقف حقوق؛ اصلاح کف حقوق کارکنان عملیاتی؛ پرداخت کامل سنوات؛ مخالفت با ادغام صندوق بازنشستگی نفت؛ حذف تبعیض میان کارکنان تخصصی و پشتیبانی.
این اعتراضها ادامه روندی است که کارکنان مناطق عملیاتی طی ماههای گذشته دنبال کردهاند. آنان پیشتر از گسترش تجمعهای هفتگی خبر داده و کارکنان مجتمع گاز پارس جنوبی و پالایشگاه فجر جم نیز برای پیوستن به این حرکت اعلام آمادگی کرده بودند. به گفته منابع صنفی، پیگیریهای چندساله از وزارت نفت، مدیران صنعت و مجلس هنوز به حل بخش مهمی از مطالبات مزدی و استخدامی آنان منجر نشده است.
کارکنان و کادر درمان بیمارستان حکیم نیشابور بار دیگر در مقابل این بیمارستان تجمع کردند. این حرکت، بر اساس گزارش منابع صنفی، چهارمین «سهشنبه حقخواهی» کارکنان بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی نیشابور در تابستان امسال بوده است.
معترضان نسبت به سطح دستمزدها، تأخیر در پرداخت مطالبات و مشکلات شغلی اعتراض دارند. استمرار این تجمعها نشان میدهد نارضایتی در بخش درمان صرفاً به یک مرکز یا یک مطالبه محدود نیست و با مسائل گستردهتری همچون فشار کاری، کاهش قدرت خرید و بیثباتی شغلی پیوند دارد.
گروهی از پیمانکاران فضای سبز در تهران مقابل شهرداری تجمع کردند. آنان اعلام کردند مطالباتشان از دیماه سال گذشته پرداخت نشده است.
تأخیر طولانی در پرداخت قراردادهای خدمات شهری، علاوه بر ایجاد مشکل برای شرکتهای پیمانکار، معمولاً پرداخت دستمزد کارکنان و هزینههای جاری این مجموعهها را نیز با اختلال روبهرو میکند. از این رو، این اعتراض را میتوان بخشی از زنجیره گستردهتر اعتراضها به انباشت بدهیهای دولتی و عمومی دانست.
متقاضیان پروژه ۵۰۴ واحدی نهضت ملی مسکن «باخان» در سنندج مقابل استانداری کردستان تجمع کردند. معترضان میگویند با وجود گذشت سالها از ثبتنام، واحدهای آنان تکمیل و تحویل نشده است.
تأخیر در اجرای پروژههای مسکن، در شرایطی که قیمت خرید و اجاره مسکن بهشدت افزایش یافته، فشار قابلتوجهی بر خانوارهای کمدرآمد و متوسط وارد کرده است. بلاتکلیفی متقاضیان، افزایش هزینه ساخت و نبود زمانبندی روشن برای تحویل، از محورهای اصلی این اعتراض عنوان شده است.
شماری از رانندگان در پایانه مرزی مهران در اعتراض به کمبود سوخت و اختلال در سهمیهبندی دست به اعتصاب زدند و از جابهجایی مسافر خودداری کردند.
رانندگان میگویند کمبود سوخت، فعالیت ناوگان مسافربری در این پایانه را با مشکل جدی روبهرو کرده است. برای رانندگانی که درآمدشان مستقیماً به میزان کار روزانه وابسته است، اختلال در دسترسی به سوخت میتواند به کاهش درآمد، افزایش هزینهها و توقف فعالیت منجر شود.
بازنشستگان مخابرات در رشت و چند شهر دیگر بار دیگر تجمع کردند. گزارشهای منتشرشده از تجمعهای همزمان در تهران، اصفهان، شیراز، سنندج و همدان نیز حکایت دارد.
مطالبات اصلی این گروه عبارت است از: افزایش مستمری متناسب با هزینههای زندگی؛ پرداخت مطالبات معوق؛ بهبود وضعیت بیمه و خدمات درمانی؛ اصلاح یا تقویت بیمه تکمیلی؛ جلوگیری از کاهش سطح خدمات رفاهی.
گستردگی جغرافیایی این تجمعها نشان میدهد اعتراض بازنشستگان مخابرات محدود به یک شهر نیست و در چندین استان با مطالبات مشابه دنبال میشود.
گروهی از سهامداران شرکت جهاد نصر مقابل استانداری کرمانشاه تجمع کردند. آنان نسبت به آنچه «تخلفات مالی» در شرکت میدانند اعتراض داشتند و اعلام کردند پرداخت حقوق و حق بیمه کارکنان نیز با وقفه مواجه شده است.
در این تجمع، موضوع شفافیت مالی، وضعیت مدیریت شرکت و تضمین حقوق کارکنان و سهامداران در کنار یکدیگر مطرح شده است. چنین اعتراضهایی نشان میدهد بحران پرداخت فقط به کارگران و کارمندان محدود نیست و در برخی بنگاهها به سهامداران نیز سرایت کرده است.
گزارشهای منتشرشده از تجمع کارکنان آریان فولاد در بوئینزهرا خبر میدهد. محورهای این اعتراض، توقف تولید در پی قطع برق و همچنین معوقات مزدی عنوان شده است.
قطع برق صنایع، علاوه بر کاهش تولید و آسیب به درآمد بنگاهها، میتواند پرداخت حقوق کارکنان و استمرار فعالیت کارخانه را نیز مختل کند. در این نمونه، مسئله انرژی مستقیماً با امنیت شغلی و معیشت کارگران پیوند خورده است.
بازنشستگان تأمین اجتماعی در شوش نیز در شمار گروههایی قرار داشتند که طی این روزها تجمع اعتراضی برگزار کردند. محور اصلی اعتراض آنان کاهش قدرت خرید، ناکافیبودن مستمریها و مشکلات مربوط به خدمات درمانی و رفاهی است.
اعتراضهای بازنشستگان تأمین اجتماعی در سالهای اخیر بهطور منظم در شهرهای مختلف تکرار شده است؛ زیرا افزایش مستمریها از نگاه آنان با رشد هزینههای خوراک، مسکن، درمان و حملونقل تناسب ندارد.
علاوه بر موارد فوق، گزارشهایی از تجمع کارگران و شهروندان در نقاط دیگر کشور نیز منتشر شده است. مجموعه گزارشها نشان میدهد که اعتراضهای این فاصله زمانی به بخشهای نفت، درمان، حملونقل، خدمات شهری، مسکن، صنعت و بازنشستگان محدود نبوده است.
اعتراضهای هفته نخست شهریور را نمیتوان مجموعهای از رویدادهای کاملاً منفصل دانست. وجه مشترک بیشتر این حرکتها، فشار فزاینده اقتصادی و ناتوانی نهادهای مسئول در پرداخت بهموقع مطالبات است. کاهش ارزش ریال، افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات و رشد هزینههای مسکن، درمان و حملونقل، قدرت خرید مزدبگیران و بازنشستگان را کاهش داده است.
در چنین وضعیتی، حتی گروههایی که از نظر شغلی در بخشهای متفاوتی فعالیت میکنند، با مشکلاتی مشابه روبهرو هستند: حقوق و مزایای پرداختنشده، فاصله دستمزد با هزینههای واقعی زندگی، نااطمینانی شغلی، کاهش خدمات درمانی و بلاتکلیفی در دریافت مطالبات.
در صنعت نفت، کارکنان به محدودیتهای مزدی و تبعیض در پرداختها اعتراض دارند؛ در بخش درمان، دستمزد و تأخیر در پرداختها به فرسودگی نیروی انسانی دامن زده است؛ بازنشستگان از کاهش مستمر قدرت خرید و ضعف خدمات بیمهای شکایت دارند؛ رانندگان با کمبود سوخت و افزایش هزینههای فعالیت مواجهاند؛ و متقاضیان مسکن نیز در برابر پروژههای نیمهتمام و افزایش هزینه ساخت، سالها در انتظار ماندهاند.
تشدید جنگ و اختلال در زیرساختهای انرژی نیز این فشارها را افزایش داده است. قطع برق صنایع، توقف تولید و اختلال در تأمین سوخت، مشکلاتی را که پیشتر بهدلیل تورم و کاهش سرمایهگذاری وجود داشت، عمیقتر کرده است. در نتیجه، بحران اقتصادی از سطح کاهش درآمد خانوارها فراتر رفته و به پرداخت حقوق، استمرار تولید، خدمات عمومی و اجرای پروژههای عمرانی نیز رسیده است. اخبار و گزارشهائی که به آن اشاره شد نشان میدهد جنبش مطالباتی مسیر درست خود را در جهت تاثیر گزاری بر تحولات سیاسی آتی ایران می پیماید.