✍️: کریم امانی

۲۵ شهریور به رخدادی همیشگی در تاریخ مبارزات مردم ایران و کردستان بدل شده است. این روز یادآور آغاز یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین خیزش‌های اجتماعی چند دهه‌ی اخیر ایران است، خیزشی که با کشته شدن ژینا امینی به دست “گشت ارشاد” جمهوری اسلامی آغاز شد و در مدتی کوتاه به مبارزه و اعتراضی سراسری علیه کلیت نظام حاکم بدل شد. به همین مناسبت، ضروریست تا بار دیگر، به دور از هرگونه اغراق و نیز به دور از دلسردی، با نگاهی طبقاتی و سوسیالیستی این رویداد تاریخی را بازخوانی کنیم: نقاط قوت آن را برجسته کنیم، ضعف‌هایش را نشان دهیم و در شرایط حساس کنونی، افقی روشن و امیدبخش پیش روی توده‌های مردم قرار دهیم.

خیزش زن، زندگی، آزادی در خلأ سر برنیاورد. این جنبش، تراکم دهه‌ها ستم طبقاتی، ملی و جنسیتی بود که جمهوری اسلامی بر جامعه تحمیل کرده بود از جمله: سرکوب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، دشمنی با حقوق زنان، سرکوب ملت‌های تحت ستم مانند ملت کرد، بلوچ و عرب، و دیگر اقلیتها و نیز فقر و نابرابری اقتصادی‌ای که هر سال عمیق‌تر می‌شد. کشته شدن ژینا تنها کبریتی بود که انبار باروت خشم و نارضایتی توده‌های مردم را مشتعل کرد. به همین دلیل بود که اعتراضات از سقز و سنندج آغاز شد و به سرعت به موجی فراگیر در سراسر ایران تبدیل گردید.

یکی از ویژگی‌های اصلی این خیزش، گستردگی و تنوع ترکیب اجتماعی شرکت‌کنندگان در آن بود: جوانان و دانشجویان، کارگران و بیکاران، معلمان و بازنشستگان، و نیز ملت‌های گوناگون ایران از کردستان تا بلوچستان و آذربایجان. برای نخستین بار پس از چندین دهه، اعتراضی یەکپارچە به‌طور هم‌زمان در شهرها و شهرک‌های گوناگون ایران گسترش یافت، بدون آنکه وابسته به رهبری یک فرد یا ناسیونالیسم یک ملت خاص باشد. این خود اثبات این واقعیت بود که مسئله‌ی اصلی جامعه‌ی ایران، مسئله‌ای طبقاتی و دموکراتیک است، نه صرفاً مسئله‌ای ملی یا مذهبی.

زنان در مرکز این خیزش بودند، نه به‌عنوان شرکت‌کنندگانی حاشیه‌ای، بلکه به‌عنوان رهبران واقعی این جنبش. شعار “زن، زندگی، آزادی” که ریشه در مبارزات زنان کرد دارد، به صدای سراسری ایران و حتی در سطح جهانی تبدیل شد. برداشتن پرده‌ی اصلی و رویارویی مستقیم زنان با قدرت اشغالگر بر بدنشان، عامل اصلی رادیکال شدن عمومی جنبش بود: از خواسته‌های اصلاح‌طلبانه به‌سوی خواست مستقیم تغییر بنیادین و برچیدن نظام جمهوری اسلامی. این نشان داد که آزادی زنان، معیاری واقعی از سطح انقلابی‌گری هر جنبش اجتماعی است.

به دور از هرگونه اغراق، باید به روشنی گفت: خیزش زن، زندگی، آزادی دستاوردهای تاریخی متعددی برای مبارزات مردم ایران به همراه داشت:

شکستن ثبات روانی ترس، که برای مدتی طولانی نزد جمهوری اسلامی ابزاری برای سرکوب بود.

برجسته کردن حقوق زنان و موضوع لغو حجاب اجباری به‌عنوان مسئله‌ای محوری و نه حاشیه‌ای در مبارزات سیاسی.

ایجاد همبستگی‌ای بی‌سابقه میان ملت‌ها و طبقات و اقشار گوناگون ایران، در برابر دشمنی مشترک.

افشای ماهیت واقعی جمهوری اسلامی در سطح جهانی و تضعیف بیش‌ازپیش پایه‌های حقوقی و مذهبی حکومت.

برانگیختن موج تازه‌ای از اعتراضات اجتماعی، از جمله اعتراضات کارگران، معلمان و بازنشستگان، که تا امروز نیز ادامه دارد.

با این حال، ارزیابی واقع‌بینانه نمی‌تواند از کنار ضعف‌های این جنبش بی‌تفاوت بگذرد:

نبود رهبری‌ای منسجم و اجتماعی–سیاسی که بتواند خواسته‌های گوناگون را در چارچوب یک برنامه‌ی روشن و بدیلی مشخص سازمان دهد.

جنبش بیشتر اوقات شکلی خودجوش و بدون کنترل داشت، بدون بنیادهای پایدار مانند کمیته‌ها و شوراها در محل کار و شهر و محلەها که بتوانند تداوم آن را تضمین کنند.

نبود پیوند محکم میان جنبش خیابانی و جنبش کارگری به شکلی که بتواند زمینه‌ساز یک اعتصاب عمومی گردد، که بخش قابل توجهی از تأثیرگذاری خود را از دست داد.

سرکوب شدید و پیگیر جمهوری اسلامی توانست بسیاری از شبکه‌های فعالیت خودجوش را از هم بپاشد و آسیب‌پذیر سازد.

جمهوری اسلامی، همچون همیشه، در برابر صدای حق‌طلبانه‌ی مردم، چیزی جز خشونت نشان نداد: کشتار صدها جوان و کودک و زن در خیابان‌ها، کور کردن چشمان معترضان با گلولەی ساچمه، بازداشت هزاران نفر، شکنجه و اعدام فعالان. این بار دیگر ثابت کرد که رژیم جمهوری اسلامی، به لحاظ ماهوی، توانایی جوابگو بوودن بە خواسته‌های قانونی و حق‌طلبانه‌ی مردم را ندارد و تنها از طریق خشونت می‌خواهد به بقای خود ادامه دهد.

در همین حال، ضروری است به نقش منفی برخی از جریان‌های سیاسی اشاره کنیم که کوشیدند از مبارزات مردم بهره‌برداری کنند، بدون آنکه منافع واقعی کارگران و اقشار محروم را در نظر بگیرند. جریان‌های ناسیونالیست و محافظه‌کار، به‌ویژه جریان سلطنت‌طلب، کوشیدند جنبش را به‌سوی امیدبستن به بیرون و قدرت‌های امپریالیستی سوق دهند، به‌سوی آرزویی خیالین از “تغییر از بیرون“، بدون ارائه‌ی راه‌حلی واقعی برای مسائل اجتماعی و اقتصادی توده‌های ستمدیده. این جریان‌ها بارها کوشیدند خواسته‌های بنیادین زنان و کارگران را تضعیف کنند و جنبش را زیر سایه‌ی نوستالژی سلطنت ببرند، سلطنتی که کارنامه‌اش چیزی جز همان سرکوب و نابرابری تاریخی طبقاتی نیست. این شیوه‌ی برخورد، بخش قابل توجهی از انرژی و همبستگی طبقاتی–اجتماعی جنبش را تضعیف کرد.

ما اکنون در شرایطی بسیار حساس و دشوار به سر می‌بریم: بیکاری گسترده، فقر و گرانی، آوارگی مردم زحمتکش، سرکوب و زندان و اعدام همچنان ادامه دارد، و پیامدهای جنگ و درگیری‌های منطقه‌ای بار سنگین‌تری بر دوش مردم فقیر و ستمدیده‌ی ایران و کردستان گذاشته است. با این همه، خیزش زن، زندگی، آزادی چنان نبود که به‌کلی فروبپاشد یا به فراموشی سپرده شود. این جنبش بذر مبارزه‌ای نو کاشت که هنوز در قالب اعتراضات کارگران، معلمان، بازنشستگان و مبارزات زنان علیه حجاب اجباری ادامه دارد.

افق واقعی و امیدبخش، نه از راه امید بستن به قدرت‌های خارجی است و نه از راه بدیل سلطنت و دیکتاتوری‌ای نوین، بلکه از راه تقویت سازمان‌یابی خودجوش و مستقل مردم زحمتکش است: سازماندهی سندیکاها و کمیته‌های کارگری، سازمان‌یابی زنان، جوانان و معلمان، و پیوند زدن مبارزات روزمره‌ی نان به پروژه‌ای سیاسی برای تغییر بنیادین و دموکراتیک.

از اینرو وظیفه همه فعالان چپ و سوسیالیست است که از مبارزه آزادیخواهانه زحمتکشان، زنان و جوانان ایران و کردستان تا سرنگونی جمهوری اسلامی و رسیدن به ایرانی آزاد، برابر و عاری از هەرگونە ستەم و استثمار حمایت کنند، ایرانی که در آن زن، زندگی و آزادی نه صرفاً یک شعار، بلکه به واقعیتی اجتماعی بدل شود.

نوشته ۲۵ شهریور، بازخوانی خیزشی که همچنان ادامه دارد بە مناسبت چهارمین سالگرد خیزش زن  زندگی  آزادی اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️: کریم امانی

یازده شهریور، تنها یک مناسبت و یک تاریخ در تقویم نیست، بلکه نقطه‌ی عطفی است در تاریخ مبارزه‌ی طبقه‌ی کارگر و جنبش کمونیستی ایران، روزی که پراکندگی به تشکل بدل شد و امید به رهایی، سازمان یافت.

برای فهم اهمیت این روز باید به شرایطی بازگردیم که حزب در دل آن متولد شد. انقلاب بهمن ۵۷ حاصل خیزش میلیونی کارگران، زحمتکشان، زنان و ملل تحت ستم ایران بود، انقلابی که برای آزادی، برابری و رهایی از استبداد به میدان آمد. اما این انقلاب توسط جناح ارتجاعی در سیمای جمهوری اسلامی مصادره شد و طبقه‌ی کارگر و کمونیست‌ها بار دیگر خود را در برابر ماشین سرکوب یک نظام طبقاتی یافتند، اما این‌بار در پوششی مذهبی.

در آن سال‌های پرتلاطم، جنبش کمونیستی ایران دستخوش پراکندگی سازمانی و نظری بود. ده‌ها گروه و سازمان، هرکدام با تحلیل و برنامه‌ی خود، در انزوا از یکدیگر به مبارزه ادامه می‌دادند. این پراکندگی، در شرایطی که جمهوری اسلامی با سبعیت تمام به سرکوب کمونیست‌ها، فعالان کارگری و ملل تحت ستم پرداخته بود، هم‌ارز با تضعیف نیروی طبقه‌ی کارگر بود. رفقای بنیان‌گذار حزب، از جمله در صفوف کومه‌له، به این نتیجه رسیدند که وحدت کمونیستی یک ضرورت تاریخی است، نه یک آرزوی انتزاعی، ضرورتی که بدون تحقق آن، طبقه‌ی کارگر ایران در نبرد نابرابر با دولت و سرمایه تنها و بی‌پناه می‌ماند.

از دل این ضرورت، و پس از سال‌ها بحث، مناظره و تلاش برای نزدیک کردن دیدگاه‌ها، در یازده شهریور ۱۳۶۲ حزب کمونیست ایران تأسیس شد. کومه‌له، سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان، که خود پیشتر تجربه‌ی گرانبهایی در سازمان‌دهی توده‌ای، رهبری قیام‌های دهقانی و دفاع مسلحانه از دستاوردهای انقلاب در کردستان اندوخته بود، به‌عنوان سازمان کردستان این حزب، نقشی تعیین‌کننده در این وحدت ایفا کرد. این پیوند، پیوندی ارگانیک بود: کومه‌له تجربه‌ی زنده‌ی مبارزه‌ی توده‌ای در کردستان را با افق سراسری و برنامه‌ی طبقاتی حزب کمونیست ایران گره زد.

تأسیس حزب کمونیست ایران صرفاً یک اقدام سازمانی نبود، بلکه یک جهش کیفی در سیاست چپ ایران بود. حزب از همان آغاز، در تقابل با دو انحراف عمده ایستاد: از یک‌سو رفرمیسم و دنباله‌روی از جناح‌های به‌ظاهر “خودی” درون حکومت یا در برابر بورژوازی لیبرال، و از سوی دیگر ذهنیت‌گرایی و مشی‌های نظامی‌گری بدون تکیه بر نیروی طبقاتی سازمان‌یافته‌ی کارگران.

حزب کمونیست ایران، با تکیه بر آموزه‌های مارکسیسم انقلابی، پرچم مبارزه‌ی طبقاتی آشتی‌ناپذیر با جمهوری اسلامی را برافراشت، در دورانی که بسیاری از جریانات چپ سنتی، در توهم به بخش‌هایی از حاکمیت یا در انتظار “مرحله‌ی دموکراتیک” موقعیت طبقه‌ی کارگر را به تعویق می‌انداختند. حزب با صراحت اعلام کرد که رهایی طبقه‌ی کارگر تنها به‌دست خود طبقه‌ی کارگر، از طریق سازمان‌یابی مستقل طبقاتی و در تقابل با کل نظام سرمایه‌داری و دولت دینی حاکم، ممکن است.

این موضع، جنبش کمونیستی ایران را از افق‌های محدود و مرحله‌بندی‌های اپورتونیستی فراتر برد و آن را متوجه‌ی یک برنامه‌ی حداکثری سوسیالیستی کرد: نان، کار، آزادی، حکومت شورایی، برابری کامل زن و مرد، به‌رسمیت شناختن حق تعیین سرنوشت ملل تحت ستم از جمله ملت کرد. حزب همچنین با برجسته کردن نقش شوراهای کارگری، اتحادیه‌ها و تشکل‌های توده‌ای، سیاست را از فضای محافل روشنفکری به میان کارخانەها، محلات و روستاها برد.

در حوزه‌ی کردستان، این رادیکالیسم در عملکرد کومه‌له تجسم یافت: دفاع از خودگردانی انقلابی، سازمان‌دهی شوراهای دهقانی، و مقاومت مسلحانه در برابر تهاجم نظامی جمهوری اسلامی. این تجربه نشان داد که مبارزه‌ی ملی خلق کرد، وقتی با افق طبقاتی و سوسیالیستی گره بخورد، می‌تواند به‌جای انحلال در ناسیونالیسم بورژوایی، به بخشی از یک استراتژی سراسری برای سرنگونی نظام طبقاتی بدل شود. این همان میراثی است که کومه‌له، به‌عنوان سازمان کردستان حزب کمونیست ایران، تا امروز حامل آن است.

ما امروز در نقطه‌ای حساس از تاریخ ایران و منطقه ایستاده‌ایم. جمهوری اسلامی، پس از چهار دهه سرکوب، غارت و جنگ‌افروزی، در عمیق‌ترین بحران مشروعیت خود به‌سر می‌برد. جنبش‌های اعتراضی پی‌درپی، از دی ۹۶ و آبان ۹۸ تا خیزش “زن، زندگی، آزادی“، و اعتصابات گسترده‌ی کارگری در صنایع نفت، فولاد و نیشکر، نشان داده‌اند که جامعه‌ی ایران آبستن یک تحول بنیادین است. هم‌زمان، تشدید تنش‌های منطقه‌ای و درگیری‌های نظامی، جمهوری اسلامی را در تنگنایی بی‌سابقه قرار داده و شکاف‌های درون حاکمیت را عمیق‌تر کرده است.

اما بحران رژیم به‌خودی‌خود رهایی نمی‌آورد. تجربه‌ی تلخ چهل‌وچند سال گذشته، و نیز تجربه‌ی سایر کشورهای منطقه، به ما آموخته که در غیاب یک آلترناتیو متشکل، رادیکال و طبقاتی، بحران‌های حکومتی می‌توانند به بازتولید سرکوب در شکلی نو، یا به جایگزینی یک نظام ارتجاعی با نظامی دیگر بینجامد. دقیقاً به همین دلیل است که نقش حزب کمونیست ایران و کومه‌له، امروز از هر زمان دیگری حیاتی‌تر است. تنها یک جنبش کارگری متشکل، آگاه و رهبری‌شده توسط یک حزب کمونیستی می‌تواند تضمین کند که سرنگونی جمهوری اسلامی به رهایی واقعی توده‌های کارگر و زحمتکش، برابری زنان، و حق تعیین سرنوشت ملل تحت ستم بینجامد، نه به یک دور باطل تازه از استبداد.

راه‌های تقویت حزب و کومه‌له در این شرایط را می‌توان در چند محور خلاصه کرد:

نخست، تقویت پیوند ارگانیک با طبقه‌ی کارگر و جنبش‌های اجتماعی. حضور فعال در تشکل‌های مستقل کارگری، شوراهای صنفی، جنبش معلمان، بازنشستگان و جنبش زنان، باید در اولویت کار حزبی قرار گیرد. حزب باید صدای رسا و سازمان‌ده اعتراضات روزمره باشد، نه صرفاً مفسر آن‌ها از بیرون.

دوم، گسترش و تحکیم سازمان‌دهی مخفی و علنی در داخل کشور. با وجود سرکوب شدید، تجربه نشان داده که شبکه‌های کوچک اما پیگیر و متعهد، در بزنگاه‌های انقلابی نقشی به‌مراتب بزرگ‌تر از حجم ظاهری خود ایفا می‌کنند. سرمایه‌گذاری بر تربیت کادرهای جوان، آموزش سیاسی و تشکیلاتی آن‌ها، و ایمن‌سازی ارتباطات، وظیفه‌ای فوری است.

سوم، تقویت جایگاه کومه‌له در کردستان به‌عنوان نیروی پیشرو و سازمان‌ده. کردستان، به دلیل تجربه‌ی تاریخی مقاومت و سازمان‌یابی توده‌ای، همواره ظرفیت ویژه‌ای برای شکل‌گیری جنبش‌های رادیکال داشته است. کومه‌له باید این ظرفیت را با گسترش پیوند با جنبش‌های کارگری و اجتماعی در سراسر ایران تلفیق کند تا مبارزه‌ی کردستان در انزوا نماند و بخشی از یک استراتژی سراسری باقی بماند.

چهارم، تقویت جبهه‌ی تبلیغاتی و رسانه‌ای حزب. در عصری که روایت‌های جایگزین راست و ناسیونالیستی برای پر کردن خلأ سیاسی موجود تلاش می‌کنند، رسانه‌های حزب و کومه‌له باید با صدایی رساتر، امروزی و دسترس‌پذیر برای نسل جوان، افق سوسیالیستی را در دسترس توده‌ها قرار دهد.

پنجم، تقویت همبستگی بین‌المللی. ارتباط با احزاب کمونیست و کارگری، اتحادیه‌های کارگری و جنبش‌های چپ در سطح جهانی، هم پشتوانه‌ی سیاسی و هم پشتوانه‌ی عملی برای مبارزات داخل کشور فراهم می‌کند.

در چنین شرایطی، وظیفه‌ای سنگین بر دوش هر عضو، کادر و فعال حزب و کومه‌له قرار دارد.

هر کادر حزبی موظف است، پیش از هر چیز، به تقویت دانش نظری و سیاسی خود بپردازد، چرا که تنها با درک روشن از تحولات طبقاتی، منطقه‌ای و بین‌المللی می‌توان رهبری درخوری برای جنبش ارائه داد. مطالعه‌ی جمعی، بحث و نقد درون‌حزبی، بخشی جدایی‌ناپذیر از این وظیفه است.

هر فعال حزبی موظف است در میان توده‌های کارگر و زحمتکش حضور یابد، اعتماد آنان را با کار پیگیر و صادقانه جلب کند، و در سازمان‌دهی مبارزات روزمره‌ی معیشتی و صنفی، این مبارزات را به افق سیاسی و سوسیالیستی پیوند دهد.

از کادرهای حزب انتظار می‌رود در دفاع از وحدت و انسجام تشکیلاتی حزب و کومه‌له بکوشند و در برابر تلاش‌هایی که آگاهانه یا ناآگاهانه به تفرقه در صفوف چپ دامن می‌زنند، هوشیار باشند. تاریخ به ما آموخته که دشمن طبقاتی از پراکندگی صفوف کمونیست‌ها سود می‌برد.

از همه‌ی رفقا و فعالان، به‌ویژه نسل جوان، انتظار می‌رود که با شهامت و ابتکار، فضاهای نوین مبارزه، از جمله فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی و ارتباط با جنبش‌های نوپای اعتراضی داخل کشور را به کار گیرند، بی‌آنکه از اصول برنامه‌ای و طبقاتی حزب فاصله بگیرند.

و سرانجام، بر همه‌ی ماست که یاد و راه جانباختگان حزب کمونیست ایران و کومه‌له، از کادرهای برجسته تا پیشمرگه‌های گمنام، را زنده نگاه داریم، چرا که این حزب با خون صدها و هزاران رفیق مبارز آبدیده شده است.

چهل و سه سال از تأسیس حزب کمونیست ایران می‌گذرد، چهل و سه سالی سرشار از فراز و نشیب، از سرکوب و مقاومت، از شکست‌های موقت و دستاوردهای ماندگار. اما در تمامی این سال‌ها، یک حقیقت ثابت مانده است: تا زمانی که استثمار و ستم طبقاتی، ستم بر زن، و ستم ملی در ایران وجود دارد، ضرورت وجودی حزب کمونیست ایران و کومه‌له نیز پابرجاست.

امروز، در آستانه‌ی تحولاتی بزرگ در ایران، مسئولیت ما سنگین‌تر از همیشه است. بیایید این سالگرد را نه‌فقط با یادآوری افتخارات گذشته، بلکه با تجدید عهد برای گسترش صفوف حزب، تحکیم پیوند با طبقه‌ی کارگر، و آماده‌سازی خود برای نقش‌آفرینی در بزنگاه انقلابی پیش رو، گرامی بداریم.

زنده باد حزب کمونیست ایران

زنده باد سوسیالیسم

نوشته حزب کمونیست ایران؛ میراث چهل و سه سال مبارزه و افق پیش رو اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️: کریمامانی

بیش از چهار دهه از آن روز می‌گذرد که خمینی، تنها چند ماه پس از سرنگونی رژیم سلطنتی و در اوج شعارهای “آزادی” و “برابری طلبی انقلاب، فرمان جهاد خود را علیه مردم کردستان را صادر کرد. ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ نقطه‌ی عطفی است که نشان داد جمهوری اسلامی از همان گام‌های نخست، در برابر خواست‌های آزادی‌خواهانه‌ی مردم کردستان، زبانی جز زبان توپ و تانک و اعدام صحرایی نمی‌شناسد. مرور این رویداد، نه صرفاً یادکردی تاریخی، بلکه یادآوری این حقیقت است که مقاومت مردم کردستان در برابر این یورش، سرآغاز مقاومتی چهل‌وچند ساله بود که تا امروز، در قامت نیروی پیشمرگ و اعتصاب عمومی و خیزش‌های خیابانی و دیگر اشکال مبارزاتی، تداوم یافته است.

با فروپاشی رژیم شاه در بهمن ۱۳۵۷، کردستان یکی از نقاطی بود که مردم آن، فراتر از شعار سرنگونی شاه، خواهان تغییری بنیادین در ساختار قدرت و مناسبات مرکز–پیرامون بودند. در فقدان اقتدار سرکوبگر پیشین، فضایی نسبتاً باز و انقلابی در شهرها و روستاهای کردستان شکل گرفت: شوراهای محلی، سازمان‌های صنفی و سیاسی گوناگون، از جمله جریان‌های چپ و کمونیست، به صورت علنی فعالیت می‌کردند، و مردم برای نخستین‌بار پس از سال‌ها امکان بیان مطالبات ملی و طبقاتی خود را می‌یافتند. این فضای آزاد، که تا حدی زیادی مدیون سازمان‌دهی نیروهای چپ و از جمله کومه‌له بود، برای حاکمیت تازه‌ به قدرت رسیدەی اسلامی، هم تهدیدی سیاسی و هم الگویی خطرناک برای دیگر مناطق ایران به‌شمار می‌رفت.

فرمان جهاد خمینی را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن دو هدف متقابلاً درهم‌تنیده فهمید: نخست، سرکوب دستاوردهای انقلابی‌ای که در کردستانِ آزادشده شکل گرفته بود، دستاوردهایی که مضمون آن‌ها فراتر از خواست‌های ملی، به سمت حاکمیت مردمی و عدالت اجتماعی پیش می‌رفت، و دوم، تثبیت و تعمیق مناسبات سلطه‌ی مرکز بر حاشیه، در چارچوب دولت تازه‌ای که می‌خواست از همان ابتدا مرزهای قدرت خود را با زور تعیین کند. به این دو باید افزود که رهبری تازه‌ی جمهوری اسلامی، نسبت به هرگونه نیروی مستقل و به‌ویژه نیروی مسلح یا سازمان‌یافته‌ی چپ، حساسیتی ایدئولوژیک داشت، کردستان از این منظر، هم یک “مسئله‌ی ملی” حل‌نشده و هم پایگاهی برای نیرومندترین جریان‌های چپ ایران بود.

گرچە بهانه‌ی مستقیم صدور فرمان، رویدادهای شهر مرزی پاوه بود، اما شتاب و گستره‌ی واکنش خمینی، فرمان به “کلیه‌ی قوای انتظامی” برای هجوم فوری با “توپ‌ها و تانک‌ها و قوای مسلح” به پاوه، سنندج و تمام کردستان، به‌روشنی نشان داد که هدف نه مهار یک بحران محلی، بلکه در هم شکستن یک‌باره‌ی کل جنبش مردمی کردستان بود. رسانه‌های حکومتی، همزمان با اعزام نیرو، با تبلیغات دروغین درباره‌ی به‌اصطلاح گروگان‌گیری زنان مسلمان توسط “کمونیست‌ها“، افکار عمومی را برای این یورش آماده کردند، الگویی از دروغ‌پردازی رسانه‌ای در خدمت سرکوب که جمهوری اسلامی طی این چهار دهه بارها آن را تکرار کرده است.

یورش و جنایات پس از آن

در پی فرمان جهاد، ارتش، سپاه پاسداران تازه‌تأسیس و نیروهای شبه‌نظامی، با پشتیبانی توپخانه و نیروی هوایی، به شهرها و روستاهای کردستان یورش بردند. این تنها آغاز یک رشته سرکوب سازمان‌یافته بود: تنها چند روز بعد، صادق خلخالی به‌عنوان قاضی شرع به منطقه اعزام شد و با برپایی دادگاه‌های صحرایی، بدون کمترین رعایت آیین دادرسی، ده‌ها تن از مبارزان و فعالان کرد را به اعدام محکوم و در همان‌جا تیرباران کرد. محاصره‌ی شهرها، بازداشت‌های جمعی، و کشتار غیرنظامیان، سیمایی از آنچه بود که جمهوری اسلامی آن را “خاتمه‌ی غائله‌ی کردستان” نامید، نامی که در ادبیات رسمی حکومت، مقاومت مردمی برای آزادی را به “غائله” و “یاغی‌گری” تقلیل می‌داد.

اما آنچه رژیم آن را “خاتمه” می‌خواند، در واقع سرآغاز مقاومتی بود که تا به امروز ادامه دارد. در برابر یورش نظامی، مردم کردستان، از کارگر و دهقان گرفتە تا معلم و دانشجو، به‌جای تسلیم، به سازمان‌دهی مقاومت مسلح و مدنی روی آوردند. نیروی پیشمرگ، که پیش از آن نیز در سنت مبارزاتی کردستان ریشه داشت، اکنون به بازوی نظامی این مقاومت مردمی بدل شد، نه به‌عنوان ارتشی جدا از مردم، بلکه به‌مثابه‌ی گسترش مسلحانه‌ی همان اراده‌ی جمعی که در شوراها و اتحادیه‌ها شکل گرفته بود. این پیوند میان مقاومت مسلح و سازمان‌دهی مردمی، از ویژگی‌های متمایزکننده‌ی مقاومت کردستان در برابر جمهوری اسلامی بوده است.

در میان نیروهایی که این مقاومت را سازمان دادند، کومه‌له، به‌عنوان جریانی چپ و کمونیست، نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد. کومه‌له از همان فضای آزاد پیش از فرمان جهاد، نه صرفاً خواست ملی کردها، بلکه پیوند آن را با مطالبات طبقاتی کارگران و زحمتکشان کردستان در دستور کار داشت، مقاومتی که هم علیه سرکوب ملی و هم علیه استثمار طبقاتی سازمان می‌یافت. این نگاه، به مقاومت کردستان در برابر یورش ۲۸ مرداد، افقی فراتر از یک واکنش دفاعی صرف داد: مقاومتی که در کنار دفاع نظامی، بر سازمان‌یابی شورایی، برابری زنان در صفوف پیشمرگ و فعالیتهای سیاسی و اجتماعی، و همبستگی با جنبش کارگری و چپ سراسر ایران تأکید داشت. تداوم این نگاه را می‌توان در سنت اعتصاب‌های عمومی کردستان دید، اعتصاب‌هایی که به فراخوان و رهبری کومه‌له در طول این چهار دهه برگزار شده‌اند و بارها به الگویی برای دیگر نقاط ایران بدل شده‌اند.

فرمان جهاد و مقاومتی که در پی آن شکل گرفت، فضای سیاسی کردستان را برای همیشه دگرگون کرد. اگر جمهوری اسلامی می‌خواست با سرکوب خونین، کردستان را به سکوت وادارد، نتیجه‌ی عملی آن دقیقاً وارونه بود: خاطره‌ی مقاومت ۲۸ مرداد، و نام قربانیانی که در آن روزها و در دادگاه‌های صحرایی خلخالی جان باختند، به بخشی از حافظه‌ی جمعی و هویت مبارزاتی کردستان بدل شد. نسل‌های بعدی، از مبارزان دهه‌ی شصت تا فعالان امروز، خود را وارث همان مقاومتی می‌دانند که در ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ شکل گرفت. این پیوستگی تاریخی است که کردستان را طی چهار دهه‌ی گذشته، با وجود سنگین‌ترین سرکوب‌ها، همچنان به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت مدنی و اعتراض سراسری در ایران بدل کرده است.

جمهوری اسلامی طی این چهار دهه هرگز نتوانست کردستان را به‌طور کامل مطیع خود سازد. سیاست این رژیم در قبال کردستان، ترکیبی ثابت از نظامی‌گری، امنیتی‌سازی زندگی روزمره، و اعدام و سرکوب بوده است، سیاستی که نه‌تنها مسئله را حل نکرد، بلکه با هر موج سرکوب، بر عمق شکاف میان حاکمیت و مردم کردستان افزود. امروز، در حالی که رژیم اسلامی همزمان با بحران‌های اقتصادی و اجتماعی فزاینده در سراسر ایران دست به گریبان است، خود را در گیرودار جنگی تمام‌عیار با آمریکا و اسرائیل نیز می‌یابد، جنگی که از اواخر زمستان امسال آغاز شده و رهبری و ساختار نظامی رژیم را زیر ضرباتی سنگین قرار داده است. این وضعیت، رژیمی را که در بحبوحه‌ی همین بحران‌ها همچنان به سرکوب داخلی متکی است، در ضعیف‌ترین موقعیت خود از آغاز بە قدرت رسیدن قرار داده است.

برای مردم کردستان و برای جنبش چپ و کمونیستی ایران، این شرایط، بار دیگر آن پرسش دیرینه را پیش می‌کشد: بحران و جنگ در بالا، به‌جای آنکه بهانه‌ای برای عقب‌نشینی از مطالبات دموکراتیک و طبقاتی مردم باشد، باید فرصتی برای تقویت سازمان‌یابی مستقل مردمی، از شوراهای محلی تا اتحادیه‌های کارگری و دیگر نهادهای مدنی باشد. مقاومتی که در ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ آغاز شد، در واقع پاسخی به همین پرسش بود، و تداوم آن، در اشکال گوناگون، از مقاومت مسلحانە تا اعتصاب عمومی، امروز نیز همان نقش را ایفا می‌کند: نشان‌دادن این‌که آلترناتیوی برای جمهوری اسلامی، نه از دل جنگ قدرت‌های بزرگ، بلکه از دل خودسازمان‌دهی مردمی و مبارزه‌ی طبقاتی و آزادی‌خواهانه بیرون خواهد آمد.

در این مختصات، کردستان همچنان سنگر پرشور و بیدار آزادی‌خواهی است. جامعه کردستان با اتکا به سنت طولانی سازمان‌یابی، تجربه مبارزاتی چپ و روحیه شکست‌ناپذیر مقاومت، نقش تعیین‌کننده‌ای در تعمیق بحران مشروعیت رژیم و هموار کردن مسیر سرنگونی آن به دست توده‌های آزادیخواه ایفا می‌کند.

فرمان ۲۸ مرداد ۵۸ قرار بود نقطه پایان آزادی‌خواهی در کردستان باشد، اما به نقطه آغاز تداوم جنبشی بدل شد که تا تحقق کامل آزادی، برابری و اداره شورایی جامعه از پای نخواهد نشست.

یاد جانباختگان آن روزها، از قربانیان دادگاه‌های صحرایی خلخالی گرفته تا انسانهای انقلابی و آزادیخواهی که در زندانهای رژیم و در صفوف نیروهای پیشمرگ و در دفاع از آزادی و برابری جان باختند، گرامی باد. راه آنان، در مبارزه‌ی امروز مردم کردستان و ایران برای نان، کار، آزادی و برابری، همچنان ادامه دارد.

نوشته ۲۸ مرداد یادآور فرمان جهاد خمینی و مقاومتی که هرگز خاموش نشد اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️: کریم امانی

مقدمه

هشت مارس، روز جهانی زن، تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه یادآور مبارزه‌ای دیرینه و فراگیر علیه تمام اشکال ستم است. امروز در سال ۲۰۲۶، این روز را در شرایطی گرامی می‌داریم که جهان سرمایه‌داری و نظام‌های ارتجاعی منطقه، هر دو، جبهه‌ای متحد علیه حقوق و آزادی‌های زنان تشکیل داده‌اند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، صراحتاً از «عقبگرد ساعت حقوق زنان» در سطح جهان سخن می‌گوید. این عقبگرد، تصادفی نیست، بلکە نتیجه مستقیم بحران‌های سیستمیک سرمایه‌داری و تقویت بنیادگرایی پدرسالارانه است. در چنین شرایطی، زنان در ایران و کردستان، در خط مقدم مقاومت و الهام‌بخش مبارزات جهانی هستند.

۱. جهان سرمایه‌داری و چهره واقعی فمینیسم بورژوایی

در قلب کشورهای به اصطلاح پیشرفته سرمایه‌داری، شرکت‌های غول‌پیکری مانند مک‌دونالد یا شل، با تغییر موقت لوگوی خود به رنگ‌های بنفش یا انتشار شعارهای فمینیستی، تلاش می‌کنند چهره‌ای مترقی از خود به نمایش بگذارند. اما این “فمینیسم سرمایه‌داری” چیزی جز ترفندی تبلیغاتی نیست. همان شرکت‌ها در عمل، بزرگترین استثمارگران زنان در کشورهای جهان سوم هستند، دستمزدهای نابرابر پرداخت می‌کنند و با سیاست‌های ریاضتی خود، بار بحران را بر دوش زنان طبقه کارگر می‌افکنند.

سیاست‌های ریاضتی در بریتانیا، افزایش شکاف جنسیتی و خشونت خانگی در پیشرفته‌ترین دموکراسی‌ها، همه نشانه‌های یک واقعیت انکارناپذیر است: «تشدید ستم بر زنان ذاتی استثمار سرمایه‌داری است». مبارزه برای آزادی زنان، یک مبارزه سوسیالیستی است. هیچ اصلاحات سطحی درون سیستم سرمایه‌داری نمی‌تواند ریشه‌های اقتصادی و طبقاتی این ستم را بخشکاند. نهادهای بین‌المللی مانند سازمان ملل نیز با مماشات در برابر رژیم‌های پدرسالار و ناتوانی در برابر جنایاتی مانند آپارتاید جنسی طالبان در افغانستان، ثابت کرده‌اند که نمی‌توانند راهگشای اصلی این بحران باشند.

۲. ایران: سیاه‌ترین چهره سرکوب و درخشان‌ترین چهره مقاومت

در ایران، رژیم جمهوری اسلامی به مثابه بارزترین نمونه یک سیستم پدرسالار–بوروکراتیک، به جنگ با موجودیت زنان رفته است. هر اقدام نمادین، حتی پخش کردن گل‌ توسط زنان در متروها، توسط دستگاه سرکوب برچیده می‌شود. زندان‌های رژیم پر است از مبارزانی که تنها جرمشان دفاع از حقوق اولیه انسانی است. نسرین ستوده، وکیل برجسته حقوق بشر، از داخل زندان اوین، جایی که به همراه دیگر هم‌بندی‌هایش به سر می‌برد، پیام داده است: «نقض حقوق زنان در ایران سیستماتیک است».

این سیستماتیک بودن به معنای آن است که سرکوب زنان نه یک انحراف، که بخشی از ماهیت این رژیم برای بقای خود است. اما در برابر این تاریکی مطلق، زنان ایران به پیشتازان تغییرات اساسی تبدیل شده‌اند. از خیابان‌های تهران تا روستاهای دورافتاده، زنان با شجاعت مثال‌زدنی، حجاب اجباری، تبعیض قانونی و خشونت سازمان‌یافته را به چالش کشیده‌اند. مبارزه آن‌ها، الهام‌بخش تمامی کسانی است که به دنبال رهایی از بند دیکتاتوری دینی و سرمایه‌داری وابسته هستند.

۳. کردستان: مبارزه در دو جبهه، علیه سنت و علیه مدرنیسم سرمایه‌داری

وضعیت زنان در کردستان، نمونه‌ای منحصربه‌فرد از نبردی همزمان در دو جبهه است. از یک سو، زنان کردستان عراق با قوانین ارتجاعی خانواده دست و پنجه نرم می‌کنند، قوانینی که در سال‌های اخیر نه تنها اصلاح نشده، بلکه در مواردی تشدید شده و به نابرابری در طلاق، ارث و ترویج ازدواج کودکان دامن زده است. سازمان‌های حقوقی کردستان پیوسته این تبعیض‌ها را افشا می‌کنند.

از سوی دیگر، جریان‌های ارتجاعی داخلی با حمله به نقش اجتماعی زنان، به ویژه زنان مبارز، سعی در بازگرداندن گفتمان سنتی و حذف زنان از عرصه عمومی دارند. شکایت از یک روحانی جنجالی به دلیل توهین به زنان مبارز، نمونه‌ای از این نبرد گفتمانی است.

بزرگداشت یاد ژینا امینی (مهسا امینی) با کاشت نهال و روشن کردن شمع در کنار راهپیمایی در سلیمانیه، نشان می‌دهد که مبارزه زنان کرد در هماهنگی کامل با مبارزه زنان در ایران علیه جمهوری اسلامی و در تضاد بنیادین با سیستم سرمایه‌داری جهانی است.

نتیجه‌گیری: پیوند مبارزات و چشم‌انداز انقلابی

هشت مارس امسال، بیش از هر زمان دیگری، وحدت این مبارزات را آشکار می‌کند. زنان در کردستان که برای اصلاح قوانین ارتجاعی می‌جنگد، زنان در ایران که در برابر گلوله‌های جمهوری اسلامی ایستاده است، و زنان کارگر در بریتانیا که زیر بار سیاست‌های ریاضتی کمر خم کردهاند، همه حلقه‌های یک زنجیر واحد هستند. حلقه‌ای که آن‌ها را به هم متصل می‌کند، سیستم جهانی سرمایه‌داری و شریک درجه یک آن، یعنی پدرسالاری است.

بنابراین، شعار امروز ما نمی‌تواند صرفاً «برابری حقوقی» باشد. شعار ما باید «براندازی سیستم سرمایه‌داری و نابودی همه اشکال پدرسالاری» باشد. فعالین چپ و کمونیست و جریانات آزادیخواه و برابری طلب باید بر ضرورت مبارزه طبقاتی مشترک برای جهانی تأکید ورزند که در آن، رهایی زن، رهایی تمامی بشریت از بند استثمار و ستم باشد.

زنده باد مبارزه زنان کارگر و زحمتکش در سراسر جهان!

نوشته ۸ مارس، از مقاومت زنان کردستان و ایران تا نبرد نهایی با سیستم سرمایه‌داری اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️: کریم امانی

سخنان اخیر علی خامنه‌ای درباره «حجاب اجباری» و تهدید به برخورد شدیدتر، که در پی گزارش محرمانه وزارت اطلاعات به وی صادر شد، چیزی جز فریاد ورشکستگی یک سیستم استبدادی نیست که کنترل بدن زنان را آخرین ابزار حفظ حاکمیت خود می‌داند. در شرایطی که کشور در عمیق‌ترین بحران‌های اقتصادی–اجتماعی خود گرفتار است، این اصرار بیمارگونه بر حجاب اجباری، نشانگر ورشکستگی کامل سیاسی و ایدئولوژیک حاکمیتی است که بقای خود را تنها در گسترش دستگاه سرکوب می‌بیند.

جمهوری اسلامی از ابتدا، حجاب اجباری را نه یک انتخاب دینی، که یک «ابزار تولید انقیاد» و ستون اصلی پروژه مهندسی اجتماعی و کنترل ایدئولوژیک خود قرار داد. این قانون، بدن زن را به عرصه‌ای برای نمایش قدرت و تحمیل اراده دولتی تبدیل کرد؛ مکانیسمی برای بازتولید مناسبات پدرسالارانه و پرورش سوژه‌های مطیع.

وقتی رهبر این رژیم از «چالش تحمیلی» و «توطئه دشمن» سخن می‌گوید، در حقیقت از هراس عمیق حاکمیت از جنبشی خودجوش و رهایی‌بخش سخن می‌گوید. آنچه او «مساله» می‌نامد، خواست مشروع میلیون‌ها زن و مردی است که دیگر حاضر به پذیرش این «نظم تحقیرآمیز» نیستند. ادعای توطئه‌آمیز خامنه‌ای مبنی بر «استخدام زنان توسط دشمنان»، روایتی کلاسیک از رژیم‌های ورشکسته است که برای انکار اراده مستقل توده‌ها و واقعیت مبارزه طبقاتی، به دشمن‌تراشی متوسل می‌شوند. این سخن، انکار جنبش عظیم «زن، زندگی، آزادی» است؛ جنبشی که ریشه در چهار دهه ستم مضاعف بر زنانِ کارگر، زحمتکش و میانه‌حال دارد. زنانی که در خیابان‌ها، دانشگاه‌ها و کارخانه‌ها اعتراض می‌کنند، نه مزدور، که مبارزین جان بر کف اراده آزادِ طبقات تحت ستم هستند. رژیم امروز در بحرانی چندلایه دست و پا می‌زند. شکست پروژه مقاومت در صحنه منطقه‌ای به ویژه پس از جنگ ۱۲ روزه و افول گفتمان مقاومت، مشروعیت ایدئولوژیک رژیم را در داخل به شدت خدشه‌دار کرده است. سرکوب خونین جنبش «زن، زندگی، آزادی» نشان داد که رژیم حتی پایگاه سنتی خود را نیز به طور گسترده از دست داده و دیگر قادر به مدیریت اعتراضات با ابزارهای غیرسرکوبگرانه نیست. تورم افسارگسیخته، فقر گسترده و فساد ساختاری، زندگی میلیون‌ها ایرانی را تباه کرده و شکاف طبقاتی را به مرز انفجار رسانده است.

در چنین شرایطی، ابلاغیه اخیر چند کارکرد اصلی دارد: در شرایطی که رژیم در تمام عرصه‌ها شکست خورده، با سرسختی بر نمادین‌ترین سیاست خود پافشاری می‌کند تا وانمود کند که هنوز «حاکم» است. تمرکز بر حجاب، تلاشی است برای پوشاندن بحران‌های بنیادین اقتصادی و سیاسی و تغییر کانون خشم عمومی. برای رژیمی که در همه میدان‌ها شکست خورده، حجاب اجباری به آخرین سنگر هویت ایدئولوژیکش تبدیل شده است. تسلیم در این عرصه، به معنای پذیرش شکست کامل پروژه اسلامی‌سازی جامعه است. دولتی که با شعارهای فریبنده «اصلاحات» و «گشایش» روی کار آمد، نه تنها به بازتر شدن فضای اجتماعی کمکی نکرد، بلکه ابلاغیه اخیر به وضوح نشان می‌دهد که این دولت نیز، همچون دولت‌های پیشین، تابع کامل ساختار قدرت ولایی و فاقد استقلال عمل است. این دولت، مجری مستقیم دستورات نهادهای امنیتی–نظامی برای سرکوب سیستماتیک است. حق تعیین پوشش، نه تنها یک حق بنیادین فردی، بلکه یک مسئله طبقاتی و رهایی‌بخش است. حجاب اجباری، ابزار دولت برای کنترل، و انضباط بخشیدن به بدن نیمی از جمعیت است. این قانون، زنان را به ویژه در عرصه عمومی و اقتصادی تحت ستم مضاعف قرار می‌دهد. وظیفه زنان و مردان آزادیخواه و فعالین چپ و سوسیالیست است که قاطعانه از آزادی بی‌قید و شرط پوشش دفاع کنند، هر زنی باید حق داشته باشد با حجاب، بی‌حجاب، یا با هر پوشش دیگری، بدون ترس از آزار، جریمه، زندان یا محرومیت از حقوق اجتماعی و اقتصادی، در جامعه حضور یابد.

جنبش زنان ایران، امروز پیشتازترین جبهه مبارزه با تمامیت استبداد دینی است. هر زنی که با جسارت در خیابان بدون حجاب قدم می‌زند، نه تنها به حجاب اجباری «نه» می‌گوید، بلکه به کلیت سیستمی «نه» می‌گوید که موجودیتش را بر ستم و انقیاد بنا نهاده است. فعالان چپ و آزادی‌خواه وظیفه دارند قاطعانه در کنار این جنبش رهایی‌بخش بایستند و پیوند ناگسستنی مبارزه برای آزادی زنان را با مبارزه علیه سرمایه‌داری و استبداد نشان دهند. آزادی تجزیه‌ناپذیر است. تا زمانی که زنان ایران آزاد نباشند، هیچ کارگر، دانشجو و انسان آزاده‌ای در این سرزمین آزاد نخواهد بود. شعار «زن، زندگی، آزادی» نه یک خواسته که پرچم مبارزه برای یک دگرگونی رادیکال اجتماعی است.

نوشته حجاب اجباری؛ آخرین سنگر یک رژیم ورشکسته در بحران قدرت اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️: کریم امانی

نوشته اخیر صلاح مازوجی تحت عنوان «کنفرانس بین‌المللی حقوق بشر در اسلو و بیراهه ابراهیم علیزاده»، موضعی را به نمایش گذاشت که اگرچه با عبارات «چپ رادیکال» و نگرانی از «انقلاب کارگری» آراسته شده، اما در باطن، رویکردی است منفعل، دگماتیک و جدا از مبارزهٔ واقعی طبقاتی. این نوشته، بیش از آنکه تحلیلی انقلابی از شرایط پیچیدهٔ ایران ارائه دهد، مجموعه‌ای از اتهام‌های بی‌اساس و قضاوت‌های شتابزده‌ای است که ریشه در درکی نادرست از تاکتیک‌های مبارزه در دورهٔ کنونی دارد. حضور آگاهانهٔ کومەلە سازمان کردستان حزب کمونیست ایران در کنفرانس اسلو، نه یک «چرخش به راست» یا «سازش»، که گامی ضروری و حساب‌شده بود در مسیر تاثیرگذاری بر صحنهٔ سیاسی، افشای نیروهای ارتجاعی و جلوگیری از انحراف مبارزهٔ توده‌ها و نمایشی از بلوغ سیاسی و مسئولیت‌پذیری در قبال سرنوشت میلیون‌ها کارگر و زحمتکش ایرانی است که در زیر یوغ یکی از جنایتکارترین رژیم‌های قرن حاضر، جمهوری اسلامی، له می‌شوند. سکوت در برابر این گونه تحلیل‌های انحرافی، به مثابهٔ تائید ضمنی آنان است. بنابراین، من خود را موظف می‌ بینم تا با وضوح کامل، به ادعاهای او پاسخی درخور داده و خطای راهبردی موضع‌گیری‌ ایشان را که چیزی جز عافیت‌طلبی و فرار از مسئولیت در قبال جنبش انقلابی جاری نیست، آشکار سازم. حملات اخیر از سوی جریاناتی که داعیه «چپ رادیکال» دارند، اما در عمل در حصار دگم‌های خود اسیر مانده‌اند، از جمله شخص صلاح مازوجی، چیزی جز فرار از میدان مبارزه واقعی و عافیت‌طلبی روشنفکرانه نیست.

صلاح مازوجی در نوشته خود به درستی به عمق بحران جمهوری اسلامی و نقش فشارهای امپریالیستی اشاره می‌کند. اما نتیجه‌ای که می‌گیرد، نتیجه‌ای کودکانه و غیردیالکتیکی است. او حضور در یک میدان گسترده‌تر برای افشاگری، تاثیرگذاری و جهت‌دهی به مبارزه را، «مشروعیت‌بخشی» به جریانات راست می‌خواند. این نگرش، نگرش یک ناظر منفعل و منتقدی است که از بیرون به صحنه نگاه می‌کند و جرئت ورود به میدان عمل و آلوده شدن به مصالحه و مبارزه تاکتیکی را ندارد. وظیفه یک حزب انقلابی تنها شعار دادن از حاشیه نیست، بلکه تاثیرگذاری بر رویدادها و تغییر توازن قوا به نفع طبقه کارگر است. کنفرانس اسلو یک میدان واقعی بود که نیروهای مختلف با برنامه‌ها و استراتژی‌های خود در آن حاضر شدند. غیبت چپ انقلابی از چنین میدانی تنها به معنای واگذاری کامل آن به نیروهای ناسیونالیست، لیبرال و سلطنت‌طلب است. حضور ما در این کنفرانس، دقیقاً برای به چالش کشیدن این گفتمان مسلط و طرح آلترناتیو مستقل طبقه کارگر بود.

سخنان رفیق ابراهیم علیزاده در آن کنفرانس، نمونه‌ای از یک موضع‌گیری اصولی و هوشیارانه بود. هشدار ایشان درباره دو خطر بزرگ «جنگ داخلی و دخالت امپریالیستی» پس از جمهوری اسلامی، نه «ساده‌نگری» که عین واقع‌بینی انقلابی بر اساس درس‌های خونین تاریخ معاصر منطقه ماست. تجربه عراق، لیبی و سوریه به وضوح نشان می‌دهد که سقوط یک دیکتاتوری می‌تواند به فاجعه‌ای بزرگ‌تر در صورت عدم وجود یک آلترناتیو منسجم و مستقل منجر شود. درخواست رفیق علیزاده از سایر نیروها برای «تبری جستن از سیاست‌های امپریالیستی» و «قبولاندن خلع سلاح احزاب و سپردن اسلحه به نهادهای منتخب مردمی»، نه یک درخواست ساده‌لوحانه، که یک تاکتیک هوشمندانه برای افشای ذات واقعی این جریانات بود. این سخنان، خط قرمزهای یک جنبش انقلابی را مشخص کرد و به وضوح نشان داد که کومەله حاضر نیست برای «همبستگی» صوری، بر سر اصول بنیادین ضدامپریالیستی و مردمی خود مصالحه کند. این موضع، مشتی بود بر دهان تمام کسانی که در پی مشروعیت‌بخشی به پروژه‌های امپریالیستی هستند.

اتهام اصلی مازوجی، همکاری کومەله در «مرکز دیالوگ» با احزاب کردستانی است. او این کار را «آویزان شدن به ائتلاف‌های سیاسی» و «توهم» نسبت به تغییر ماهیت طبقاتی این احزاب می‌خواند. این تحلیل، یک‌بعدی و غیردیالکتیکی است. یک حزب کمونیست برای گسترش نفوذ خود در میان توده‌ها و ایزوله کردن جریانات ارتجاعی، ناگزیر است که در میدان عمل با آنان رودررو شود. ورود به «دیالوگ» به معنای قبول برنامه طبقاتی آنان نیست، بلکه عرصه‌ای برای افشای تناقضاتشان در برابر توده‌ها، آزمودن آنان در عمل و تلاش برای جدا کردن پایگاهشان از رهبری‌شان است. انزوا و قطع رابطه با دیگر جریانات، تنها به حاشیه‌رانی خود و تقویت انسجام دشمنان طبقاتی می‌انجامد. استراتژی جبهه متحد مردمی که حزب ما بر آن تاکید دارد، دقیقاً مبتنی بر همین درک است: مبارزه در کنار نیروهای مختلف علیه دشمن اصلی (جمهوری اسلامی) بدون ذره‌ای چشم‌پوشی از نقد و افشای برنامه و عملکرد آنان.

مازوجی با طعنه از شعر سعدی استفاده می‌کند: «تو اول بگو با کیان زیستی، من آن‌گه بگویم که تو کیستی». پاسخ من به ایشان این است: «ما در قلب میدان مبارزه و در میان توده‌ها “زیست” می‌کنیم، نه در برج عاج نظریه‌پردازی. تو اول بگو که وقتی ما در اسلو در حال افشای امپریالیسم و هشدار درباره جنگ داخلی بودیم، تو و جریان ات در کجا غایب بودید؟»

حضور در یک کنفرانس به معنای هم‌پیمانی با تمام حاضرین نیست، همان‌طور که غیبت از آن به معنای پاک‌دستی نیست. آنچه هویت یک جریان را تعیین می‌کند، محتوای مواضع و جهت‌گیری طبقاتی او در هر میدانی است. کومەله در اسلو با شفافیت کامل، مواضع ضدامپریالیستی و ضدنظامی‌گری خود را بیان کرد. حزب کمونیست ایران و کومەله، با تکیه بر سنت انقلابی و سوسیالیستی خود، راه مبارزه در میدان‌های واقعی را در پیش گرفته است. ما توهمی به ناسیونالیست‌ها، لیبرال‌ها، سلطنت‌طلبان و حتی جریانات چپ نمای نظیر جریان مطبوع صلاح مازوجی نداریم، اما برای افشای آنان و جلوگیری از انحراف مبارزه توده‌ها، در هر عرصه‌ای حاضر می‌شویم. انتقادات جریاناتی مانند مازوجی، ریشه در انفعال، دگماتیسم و عدم درک شرایط پیچیده مبارزه طبقاتی دارد. آنان «کمونیست‌تر» بودن را در عزلت‌گزینی و شعارهای افراطی می‌دانند، حال آنکه درسهای لنین به ما می‌آموزد که برای انقلاب، باید در تمام عرصه‌های مبارزه حاضر بود. ما راه خود را که راه رفقای جانباخته‌ای مانند فواد مصطفی سلطانی و صدیق کمانگر و دیگر جانباختگان راه آزادی و سوسیالیزم است، با مسئولیت‌پذیری و درک شرایط عینی ادامه خواهیم داد. ما مطمئنیم که طبقه کارگر ایران، صدای راستین خود را در مواضع مستقل و ضدامپریالیستی حزب خود خواهد یافت، نه در نعره‌های افراطی جریانات حاشیه‌نشین.

۳۰ مهر ۱۴۰۴

۲۲ اکتبر ۲۰۲۵

نوشته جوابیه‌ای به نوشته صلاح مازوجی: دیالوگ در میدان عمل، نه عافیت‌طلبی در حاشیه؛ ضرورتی انقلابی در شرایط کنونی اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

هیئت اجرایی سازمان کارگران انقلابی ایران (راه کارگر) در تاریخ ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، با انتشار اطلاعیه‌ای تحت عنوان «جبههٔ کردستانی، ائتلافی علیه جنبش زن، زندگی، آزادی»، به همکاری‌های خود با حزب کمونیست ایران و کومەله (سازمان کردستان این حزب) پایان داد.

این اطلاعیه، بیش از آنکه بر تحلیل دقیق و شناخت عمیق از شرایط کردستان استوار باشد، متأثر از پیش‌داوری‌ها و نگاه دورادستی به تحولات این منطقه است. راه کارگر بدون در نظر گرفتن پیچیدگی‌های مبارزات مردمی در کردستان و جایگاه تاریخی کومەله به‌عنوان جریانی چپ و کمونیست، به‌سادگی همگرایی اخیر احزاب کردستانی را تقلیل‌گرایانه به “ضدیت با جنبش زن، زندگی، آزادی” تعبیر کرده است.

راه کارگر با این ادعا که ائتلاف احزاب کردستانی ذاتاً ضد جنبش زن، زندگی، آزادی است، نه‌تنها واقعیت میدانی را نادیده می‌گیرد، بلکه تنوع ایدئولوژیک و تاکتیکی این احزاب را نیز انکار می‌کند. کومەله به‌عنوان بخشی از حزب کمونیست ایران، همواره بر مبارزهٔ طبقاتی، عدالت اجتماعی و برابری جنسیتی تأکید داشته است. آیا همکاری این جریان با دیگر نیروهای کردستانی لزوماً به معنای عدول از این اصول است؟

پرسش کلیدی این است که اگر راه کارگر خود را مدافع وحدت چپ می‌داند، چگونه قطع رابطه با یک جریان کمونیستی (آن هم در شرایط اوج سرکوب) را توجیه می‌کند؟ آیا این اقدام به تفرقه در صفوف چپ دامن نمی‌زند؟ 

موج اخیر اعدام‌ها نشان داده است که رژیم جمهوری اسلامی تمامی جریان‌های مخالف از چپ و کارگری گرفته تا جنبش زنان، معلمان، دانشجویان، جنبش انقلابی کردستان و دیگر ملتهای تحت ستم را به‌صورت یکسان سرکوب می‌کند. در چنین شرایطی، همکاری مقطعی میان نیروهای مخالف (حتی با اختلافات ایدئولوژیک) نه‌تنها یک ضرورت تاکتیکی، بلکه وظیفهٔ اخلاقی و سیاسی است. راه کارگر با محکوم کردن هرگونه همکاری با احزاب کردستانی، عملاً انزوای چپ را تشدید می‌کند. آیا در شرایطی که رژیم با تمام قوا به سرکوب مشغول است، اولویت نباید متوقف کردن اعدام‌ها و نجات جان زندانیان سیاسی باشد؟

راهکارگردرهماناطلاعیهاز «همبستگی ملیت‌ها در خیزش ژینا» تمجید می‌کند، اما همکاری کنونی احزاب کردستانی را «ضربه به این همبستگی» می‌خواند! این تناقض آشکار نشان‌دهندهٔ نگاه گزینشی و ابزاری به مسئلهٔ کردستان است، که گویا همکاری نیروهای کردستانی تنها زمانی پذیرفتنی است که در چارچوب ازپیش‌تعیین‌شدهٔ راه کارگر قرار گیرد.

راهکارگرباادعای «لیبیایی شدن ایران»، هرگونه درخواست از نهادهای بین‌المللی برای فشار علیه اعدام‌ها را معادل حمایت از مداخلهٔ نظامی قلمداد می‌کند. این استدلال نه‌تنها بی‌پایه است، بلکه تجربهٔ تاریخی (مانند کمپین‌های ضداعدام دههٔ ۶۰) نشان می‌دهد که چنین درخواست‌هایی لزوماً به مداخلهٔ خارجی منجر نمی‌شود. آیا اساساً هرگونه دیپلماسی ضدسرکوب را باید به‌عنوان «همکاری با دشمن» محکوم کرد؟

راهکارگرباتعمیممواضعبرخیاحزابکردستانی (مثل پ.ا.ک) به کل احزاب کردستانی، مرتکب مغالطهٔ «گناه جمعی» شده است. این نگاه غیرمنصفانه، مواضع مستقل کومەله و حزب کمونیست ایران را نادیده می‌گیرد و همه را در یک دسته‌بندی ایدئولوژیک جای می‌دهد.

پرسش‌ کلیدی اين است که آیا راه کارگر به وحدت عمل باور دارد؟، اگر واقعاً به وحدت عمل چپ معتقد است، چرا همکاری با دیگر جریان‌ها را مشروط به پذیرش تمامی مواضع خود می‌کند؟ مگر لنین در «چپ روی: بیماری کودکانهٔ کمونیسم» بر ضرورت ائتلاف‌های موقت با نیروهای غیرکمونیستی (در شرایط مشخص) تأکید نکرد؟ آیا شرایط کنونی ایران همین ضرورت را ایجاب نمی‌کند؟

و سخن آخر اینکه اطلاعیهٔ راه کارگر نه‌تنها فاقد تحلیل طبقاتی و میدانی است، بلکه با تقلیل‌گرایی، تناقض‌گویی و هراس‌افکنی، به جای تقویت جنبش ضداستبدادی، به شکاف‌های درونی جریانات چپ دامن می‌زند. در شرایطی که اولویت مبارزه، مقابله با سرکوب خونین رژیم است، اینگونه موضع‌گیری‌ها بیش از آنکه به انقلاب توده‌های مردم بر بستر جنبش زن، زندگ، آزادی کمک کند، در تناقض کامل با ماهیت و اهداف آن است و به انزوای چپ و تضعیف مبارزه متحدانه توده‌ای می‌انجامد.

۱۳ ژوئیەی ٢٠٢٥

نوشته نقدی بر اطلاعیهٔ شتابزدهٔ هیئت اجرایی سازمان کارگران انقلابی ایران (راه کارگر) اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

✍️ کریم امانی

اخیرا خالد عزیزی در یک نشست درون حزبی در مقر حزب دموکرات کوردستان ایران، تحت عنوان “روابط دیپلماتیک، ایران و شرق کردستان در معادلات بین‌المللی”، در بخشی از سخنانش که با زبان کوردی ارائه شد، بسیار کینه‌توزانه به جریان‌های چپ و کمونیست و از جمله کومەله و حزب کمونیست ایران حمله کرده است. خالد عزیزی، سخنگوی حزب دموکرات کوردستان ایران، که در این نشست با کلی‌گویی‌های تکراری، چپ و کمونیست‌ها را به عنوان «عامل عقب‌ماندگی جوامع بشری» معرفی کرده و به ویژه حضور جریان‌های چپ در کوردستان مانند کومەله را مورد حمله قرار داده، نه تنها از موضعی غیرتاریخی و غیرعلمی بیان می‌شود، بلکه نشان‌دهنده یک فرار آگاهانه از تحلیل ساختارهای استثمارگرانه‌ای است که واقعاً جوامع بشری را به فلاکت کشانده‌اند. اتهام «عقب‌ماندگی» به چپ، در حالی مطرح می‌شود که تاریخ مبارزات ضدسرمایه‌داری، ضداستبدادی و عدالت‌خواهانه در جهان و به ویژه در خاورمیانه، بدون حضور جنبش‌های چپ قابل تصور نیست. از مبارزات ضداستعماری الجزایر و ویتنام تا مقاومت ضدسرمایه‌داری در آمریکای لاتین، چپ‌ و کمونیست‌ها همواره در خط مقدم نبرد برای رهایی توده‌های زحمتکش بوده‌اند. در کوردستان نیز کومەله، به عنوان یک جریان چپ و سوسیالیستی، نه تنها «عامل عقب‌ماندگی» نبوده، بلکه تنها نیرویی پیشرو و انقلابی بوده است که هم‌زمان علیه ستم ملی، ستم بر زنان و استثمار طبقاتی و جریان‌های مرتجع محلی مبارزه کرده است.

امروز رژیم جمهوری اسلامی در عمیق‌ترین بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خود به سر می‌برد. این نظام با سرکوب سیستماتیک، فساد گسترده و وابستگی به سرمایه‌داری جهانی، مردم ایران و کوردستان را به ورطه فقر و نابودی کشانده است. در چنین شرایطی، اگر جریان‌های چپ مانند کومەله نبودند، جنبش انقلابی کوردستان به دست امثال خالد عزیزی و جریان‌های ناسیونالیست محافظه‌کار، به کام ناسیونالیسم بی‌محتوا و سازش با ساختارهای استثمارگرانه‌ رهنمود می‌شد. کومەله و دیگر نیروهای چپ در کوردستان، نه تنها علیه جمهوری اسلامی مبارزه کرده‌اند، بلکه آلترناتیوی در برابر سیاست‌های محافظه‌کارانه و سازش‌طلبانۀ جریان‌هایی مانند حزب مطبوع ایشان بوده‌اند. در حالی که این جریان‌ها گاه در دام ناسیونالیسم ملی بی‌راهبرد افتاده‌اند، چپ‌ها و از جمله کومەله با تکیه بر مبارزه طبقاتی و عدالت اجتماعی و متکی به نیروی کارگران، زحمتکشان و مردم ستمدیده و آزادیخواه، نشان داده‌اند که رهایی واقعی تنها با نابودی نظام سرمایه‌داری و استبداد دینی ممکن است.

اگر جوامع بشری با معضل توسعه‌نیافتگی، نابرابری و بحران‌های اقتصادی و زیست‌محیطی دست به گریبان هستند، ریشه آن را باید در نظام سرمایه‌داری جهانی و تقسیم ناعادلانه ثروت جستجو کرد، نه در نقش جنبش‌هایی که دقیقاً علیه این نظام مبارزه کرده‌اند. کشورهایی که تحت سلطه امپریالیسم غرب و شرق قرار گرفته‌اند (از جمله ایران و کوردستان) نه به خاطر وجود چپ‌ها، بلکه به دلیل وابستگی به سرمایه‌داری جهانی و حاکمیت الیگارشی‌های محلی غرق در بحران هستند. خالد عزیزی با حمله به کومەله و دیگر جریان‌های چپ، از این واقعیت عمداً چشم می‌پوشد که این جریان‌ها بودند که در دوران سیاه سرکوب، هم علیه دیکتاتوری پهلوی و هم علیه جمهوری اسلامی مبارزه کرده‌اند. آیا «عقب‌ماندگی» در کوردستان ناشی از مبارزات چپ‌هاست، یا ناشی از سیاست‌های سرکوبگرانه دولت مرکزی و نقش سازشکارانه برخی جریان‌های محافظه‌کار محلی همچون حزب مطبوع ایشان؟

عزیزی و همفکرانش با حمله به چپ، در واقع از پاسخگویی به این پرسش اساسی طفره می‌روند که آیا ناسیونالیسم صرف، بدون برنامه‌ریزی برای عدالت اقتصادی و اجتماعی، می‌تواند آینده‌ای روشن برای مردم کوردستان بسازد؟ تاریخ نشان داده که ناسیونالیسم بورژوایی در بهترین حالت به ایجاد یک طبقه حاکم محلی جدید می‌انجامد، بدون آنکه ساختارهای بهره‌کشی از کارگران، زنان و اقلیت‌ها را دگرگون کند. سخنان عزیزی نه یک نقد سیاسی سازنده، بلکه بازتولید گفتمان راست‌گرایانه و تسلیم‌طلبانه‌ای است که می‌کوشد با انگ‌زنی به جریانات چپ، بار مسئولیت بحران‌های جامعه را از دوش سرمایه‌داران و دولت حامی‌شان بردارد. جنبش چپ در کوردستان و جهان، با اتکا به مبارزه طبقاتی و عدالت‌خواهی، همچنان پرچمدار رهایی واقعی و خاری در چشم جریان‌های محافظه‌کار، سازشکار و تسلیم‌طلب است. اگر خالد عزیزی و همفکرانش به راستی دغدغه مردم کوردستان را دارند، باید به جای حمله به چپ، بر اشتراکات مبارزاتی علیه استبداد اسلامی، امپریالیسم و نظام نئولیبرالی تأکید کنند. اما روشن است که این مواضع چپ‌ستیزانه، بیش از آنکه نگرانی‌ای برای مردم باشد، تلاشی است برای پوشاندن ناتوانی در ارائه آلترناتیوی انقلابی و عدالت‌خواهانه.

نوشته نقدی بر مواضع خالد عزیزی: چپ‌ستیزی به مثابه فرار از تحلیل ریشه‌ای بحران‌های جامعه و پوششی برای تسلیم‌طلبی اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

کریم امانی

روشن است که اولویت ما سرنگونی جمهوری اسلامی است. اما گاهی میزان جدیت ما در واقع در همین زمینه هم با مسائلی از قبیل جنگ اسرائیل و حماس، حمله اسرائیل به ایران، نقش امپریالیسم آمریکا در ایران، نقش اپوزسیون راست جمهوری اسلامی، محک می خورد. بخصوص در این دوره که مسائل خاورمیانه در هم تنیده شده اند. وجود مواضع دارای ابهام راجع به اینگونه مسائل در عمل پس از مدتی به مانع گسترش همکاری تبدیل می شوند. اینها مسائل نظری نامربوط به عمل ما نیستند که بتوانیم به سادگی از کنار آنها بگذریم. باید توجە داشت که «هر ضربه‌ای به جمهوری‌اسلامی مبارزه مردم برای به‌زیر کشیدن حکومت را تسهیل نخواهد کرد». نمونه های فراوانی در این مورد وجود دارد و نیاز به اثبات ندارد. باید توجه کرد که بحث سرنگونی امر مشترک ما و اپوزسیون راست و آمریکا و اسرائیل نیست.

همچنان که نزدیکی و همکاری احزاب چپ و کمونیست جهت تقویت کردن و شکل دادن یه یک قطب چپ در جامعه و در راستای کمک به اهداف خیزش زن، زندگی، آزادی، ضروری است، در شرایطی که قطب‌بندی‌های سیاسی، جهت‌گیری و ماهیت جریانات مختلف کاملا روشن شده است، درک نقش و وظیفه جریان‌های چپ و کمونیست در قبال خیزش زن، زندگی، آزادی و چگونگی کمک به تقویت و تحقق اهداف آن، موضوع بسیار مهمی است. با توجه به ماهیت این خیزش و اصول جریان‌های چپ و کمونیست و در جهت همکاری نیروهای چپ بر بستر این جنبش، در نظر گرفتن نکات زیر بسیار ضروری و اساسی است:

۱– در رابطه با موضوع قیچی کردن موی سر زنان در پارلمان‌های اروپا در حمایت از خیزش زن، زندگی، آزادی، به نظر من این حرکت اگرچه در همراهی با این جنبش بود، اما بخشی از آن نبود، بلکه از آنجایی که بسیاری از طیف لیبرال‌ نئوامپریالیست، اپوزیسیون وابسته به غرب، شبه‌روشنفکران بورژوایی، سلبریتی‌های سیاسی رسانه‌ای و فعالان نمایشی، نهادگرایان هم‌سوی قدرت‌های خارجی و سیاستمداران غربی در پارلمان و نهادهای به ظاهر دموکراتیک اروپا، تصورشان از این خیزش این بود که چه بسا رژیم جمهوری اسلامی به زودی سقوط خواهد کرد و آنها برای اینکه در فردای بعد از جمهوری اسلامی، جای پایی در میان این جنبش و مردم ایران داشته باشند، به ظاهر با آن همراه شدند که من این را یک نوع عوامفریبی تلقی میکنم.

لذا توسل مستقیم و غیرمستقیم به پارلمان‌های اروپایی و دولت‌های به ظاهر دموکراتیک، و نزدیکی به جریان‌های راست و لیبرال در آکسیون‌ها و موضع‌گیری‌ها، یک مسئله اساسی برای احزاب و جریان‌های چپ و سوسیالیست به شمار می‌رود. تکیه بر دولت‌های سرمایه‌داری و نهادهای وابسته به آن‌ها برای کسب حمایت، می‌تواند اصول استقلال طبقاتی و رادیکالیسم سوسیالیستی را زیر سوال ببرد. جریان‌های چپ معمولاً بر نیروی مستقل طبقه کارگر و سایر ستمدیدگان برای ایجاد تغییرات اجتماعی تاکید دارند. توسل به دولت‌های بورژوایی، که منافعشان در نهایت با منافع طبقه کارگر در تضاد است، می‌تواند این استقلال را تضعیف کند. جنبش زن، زندگی، آزادی ریشه در مطالبات مردمی و مبارزات زنان و جوانان در داخل ایران دارد، اتکای بیش از حد به حمایت خارجی و جریان‌های سیاسی غیرهمسو با ریشه‌های این جنبش، می‌تواند اصالت و پویایی آن را تحت تاثیر قرار دهد. و مهمتر از همه از آنجایی که تمام دولتهای به ظاهر مدافع حقوق بشر، ثابت کرده‌اند که منافع اقتصادی و سیاسی خود را بر مقوله حقوق بشر و منافع کارگران و زحمتکشان ترجیح داده و می دهند، احزاب سیاسی چپ نباید این توهم را ایجاد کند که گویا آنان می‌توانند به مبارزات مردم ایران یاری برسانند و یا به خاطر نقض حقوق بشر و غیره، رژیم جمهوری اسلامی را زیر فشار قرار می دهند، مگر اینکه منافع خود را در آن ببینند.

۲– منازعه فلسطین و اسرائیل یک مسئله پیچیده با ریشه‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی عمیق است. لذا رویکرد چپ معمولاً باید به دنبال تحلیل ریشه‌های این منازعه و یافتن راه حل‌هایی عادلانه و پایدار برای تمام مردم منطقه باشد، نه صرفاً طرفداری از یک طرف درگیر. حمایت از حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین یک اصل اساسی است، اما این به معنای حمایت بی‌چون و چرا از هر گروه یا سازمانی که نمی توانند هیچ سنخیتی با مبارزه حق طلبانه مردم‌ فلسطین داشته باشند، نیست. رویکرد جریان‌های چپ و کمونیست در قبال این مسائل نباید با ابهامات و تناقضات همراه باشد و برای کسب حمایت بین‌المللی و همسویی با برخی جریان‌های سیاسی، از برخی اصول اساسی چپ و سوسیالیستی فاصله بگیرد.

۳–  همراهی، همکاری و شرکت در آکسیون‌ و اجتماعات جریان‌های راست و سلطنت‌طلب با وجود تلاش آشکار آن‌ها برای مصادره جنبش و تغییر شعار محوری آن، تنها با توجیه نمایش قدرت، می‌تواند پرسش‌های جدی را در مورد رویکرد و اولویت‌های یک جریان چپ و کمونیست به وجود بیاورد. همکاری با چنین جریان‌هایی می‌تواند به مشروعیت بخشیدن به آن‌ها و کمرنگ کردن تضادهای اساسی منجر شود. همانطور که اشاره شد، تلاش برای جایگزینی شعار رادیکال “زن، زندگی، آزادی” با شعار “مرد، میهن، آبادی” نشان‌دهنده تلاش این جریان‌ها برای تغییر ماهیت و اهداف جنبش به نفع خود است. شرکت در آکسیون‌های مشترک با این گروه‌ها، ناخواسته می‌تواند به این تلاش کمک کند. در شرایطی که قطب‌بندی‌های سیاسی حول محور مطالبات آزادی‌خواهانه و تغییرات بنیادین در برابر نیروهای اقتدارگرا و راست در حال شکل‌گیری است، همکاری با این نیروها می‌تواند این قطب‌بندی را مخدوش کرده و تشخیص خطوط سیاسی را برای مردم دشوار سازد. شعار “زن، زندگی، آزادی” نه تنها بر مسئله جنسیت، بلکه بر پیوند آن با آزادی‌های اجتماعی و کیفیت زندگی تاکید دارد و به چالش کشیدن ساختارهای قدرت موجود اشاره می‌کند. لذا تلاش برای تقلیل آن به شعارهای ملی‌گرایانه و مردسالارانه، نادیده گرفتن این عمق و رادیکالیسم است. برای جریان‌های چپ و کمونیست، ضمن حمایت قاطعانه از این خیزش در ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، و به رسمیت شناختن آن به عنوان یک جنبش مترقی و رهایی‌بخش، درک دقیق و همه‌جانبه شعار محوری “زن، زندگی، آزادی” و مطالبات متنوعی که در دل آن نهفته است، نیز برای اتخاذ رویکرد صحیح، ضروری است. این شعار نه تنها برابری جنسیتی، بلکه کیفیت زندگی و آزادی‌های اساسی را نیز در بر می‌گیرد و می‌تواند بستری برای طرح سایر مطالبات طبقاتی و اجتماعی باشد.

 جریان‌های چپ و کمونیست می‌توانند با طرح مطالبات مترقیانه و رادیکال در کنار مطالبات محوری این خیزش، نه تنها به تعمیق و گسترش آن کمک کنند، بلکه نفوذ و جایگاه و اعتبار خود را نیز در جامعه تقویت نمایند. این مطالبات می‌تواند شامل عدالت اقتصادی، رفع تبعیض‌های طبقاتی، حق تشکل و اعتصاب، آزادی بیان و عقیده و تغییرات ساختاری در نظام سیاسی و اجتماعی باشد. این جریان‌ها باید با تمامی اشکال تبعیض و ستم، از جمله تبعیض جنسیتی، طبقاتی، ملی و مذهبی، به طور پیگیرانه مبارزه کنند و نشان دهند که رهایی زنان و تحقق آزادی و زندگی شایسته برای همه، در گرو مبارزه برای یک جامعه عادلانه و برابر است.

۴– هم‌پیمانان واقعی خیزش زن، زندگی، آزادی، نیروها و افرادی هستند که به برابری، آزادی و عدالت اجتماعی باور دارند و حاضرند برای تحقق این اهداف مبارزه کنند، از جمله: فعالان حقوق زنان و سازمان‌های فمینیستی به عنوان نیروی پیشرو و محرک اصلی این خیزش، دانشجویان و جوانان به عنوان قشر پیشتاز و خواهان تغییر، کارگران و تشکل‌های کارگری مستقل به دلیل پیوند مطالبات اقتصادی و اجتماعی با مطالبات آزادی و برابری، اقلیت‌های ملی و مذهبی که تجربه تبعیض مضاعف را دارند و برای دستیابی به حقوق خود و رفع ستم مبارزه می‌کنند، فعالان حقوق بشر و مدافعان آزادی بیان که برای حفظ کرامت انسانی و حقوق اساسی تلاش می‌کنند و همچنین بخش‌هایی از طبقه متوسط و سایر اقشار جامعه که از وضعیت موجود ناراضی و خواهان تغییرات مثبت هستند. بسیار مهم است که جریان‌های چپ و کمونیست با رویکردی وحدت‌طلبانه و احترام‌آمیز با تمامی این نیروها تعامل کرده و بر نقاط مشترک برای پیشبرد اهداف این خیزش تمرکز کنند.

و سخن آخر اینکه  برای احزاب و جریان‌های چپ و کمونیست، به جای پوست اندازی، خانه تکانی رنگ عوض کردن به منظور جذاب شدن، پناه بردن به ائتلاف‌های ناهمگون و اولویت تاکتیک “همه با هم“ی برای حضور در خیابان بر استراتژی حفظ هویت مستقل و رادیکال جنبش چپ، تمرکز بر تقویت صفوف خود، ترویج شعارها و مطالبات رادیکال جنبش، و افشای تلاش‌های جریان‌های راست برای مصادره آن و در نهایت حضور مستقل با شعارها و مطالبات مشخص خود در کنار سایر نیروهای دموکراسی‌خواه، بدون از دست دادن استقلال سیاسی و ایدئولوژیک، می‌تواند رویکردی بسیار اصولی‌تر و مؤثرتری باشد. از نظر من توجه به نکات مذکور، می‌تواند بستر مناسبی برای همکاری نیروهای چپ و کمونیست در راستای نیل به اهداف خیزش انقلابی زن، زندگی، آزادی، فراهم آورد.

کریم امانی                                                   ٢٩ آپریل ۲۰۲۵

نوشته نکاتی پیرامون موضوع همکاری احزاب و جریان‌های چپ و کمونیستی اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

کریم امانی

همچنان که شاهد هستیم، نظام سرمایه‌داری با کنترل رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، و نهادهای فرهنگی، همواره تلاش کرده است تا سوسیالیسم و کمونیسم را به عنوان ایدئولوژی‌های “شکست‌خورده“، “غیرعملی” یا حتی “وحشیانه” معرفی کند. این تبلیغات منفی آنچنان گسترده و عمیق است که متأسفانه برخی از جریان‌های چپ نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته‌اند.

همچنين به دلیل اینکه در بسیاری از کشورها و از جمله ایران، جریان‌های چپ تحت سرکوب سیستماتیک قرار دارند، احزاب و گروه‌های چپ گاهی متأسفانه برای حفظ موجودیت خود یا کسب مقبولیت بیشتر در فضای سیاسیِ عمدتاً سرمایه‌داری، مجبور به تعدیل گفتمان خود شده و از بیان صریح مواضع سوسیالیستی پرهیز می‌کنند. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تحولات چین پس از دوران مائو، بهانه‌ای به دست منتقدان سوسیالیسم داد تا آن را “نظامی مرده” قلمداد کنند. متأسفانه برخی از جریان‌های چپ، به جای تحلیل علمی از دلایل این شکست‌ها، دچار یأس شده و نه تنها از هویت انقلابی خود فاصله گرفته‌اند بلکه بعضا ناخودآگاه به دام این تبلیغات منفی و ضد کمونیستی افتاده‌اند. از اینرو بسیار ضروری است که احزاب و جریان‌های چپ و سوسیالیست، در این شرایط حساس و سرنوشت ساز، بیشتر از همیشه بر حقانیت سوسیالیزم و آلترناتیوهای سوسیالیستی تاکید کنند و در رابطه با آلترناتیو شوراهای مردمی یا مجلس مؤسسان؟

ترجیح اصلی یک جریان چپ و سوسیالیست، تشکیل شوراهای مردمی باید باشد، نه مجلس مؤسسان به شکل کلاسیک آن. زیرا شوراهای مردمی بر اساس مشارکت مستقیم مردم در تصمیم‌گیری‌های محلی و سراسری شکل می‌گیرند، در حالی که مجلس مؤسسان معمولاً مبتنی بر نمایندگی غیرمستقیم و نظام حزبی است که ممکن است به تدریج از خواست مردم فاصله بگیرد. شوراها امکان خودگردانی و کنترل مردمی بر اقتصاد و سیاست را فراهم می‌کنند. نظام شورایی برخلاف مجلس مؤسسان که معمولاً حول یک دولت مرکزی متمرکز می‌شود، ساختاری افقی و غیرمتمرکز دارد. این ویژگی برای ایرانِ چندملیتی و چندفرهنگی مناسب‌تر است، زیرا به مناطق مختلف، خودمختاری واقعی می‌دهد و از اشکال جدید ستم ملی جلوگیری می‌کند. مجلس مؤسسان، حتی اگر خیلی هم پیشرو باشد، ممکن است به انحصار قدرت در دست احزاب و گروه‌های سیاسی بینجامد، در حالی که شوراها با مشارکت مستقیم کارگران، زحمتکشان، زنان، اقلیت‌ها و دیگر گروه‌های تحت ستم، از بازتولید روابط سلسله‌مراتبی جلوگیری می‌کنند. مجلس مؤسسان یک نهاد بالادستی و مبتنی بر نمایندگی غیرمستقیم است که ممکن است به سازوکاری برای مهار جنبش مردمی تبدیل شود. اما شوراها ساختارهای از پایین‌ به‌ بالا هستند که قدرت را در خود جامعه توزیع می‌کنند و امکان رادیکالیزه‌تر شدن فرآیند انقلاب را فراهم می‌آورند.

تجربه‌های تاریخی نشان داده‌اند که شوراها می‌توانند نهادی برای تحقق دموکراسی مشارکتی و عدالت اجتماعی باشند. در مقابل، مجلس مؤسسان اغلب در چارچوب نظام‌های لیبرال–دموکراتیک باقی می‌ماند که تغییرات ساختاری عمیق را محدود می‌کند. مگر اینکه شرایط به گونه‌ای باشد که مجلس مؤسسان در مرحله گذار گام اجتناب‌ناپذیری تلقی شود، که در اینصورت هم باید زیر فشار مستقیم شوراهای مردمی و جنبش‌های اجتماعی تشکیل شود و همواره بر نظارت و فشار از پایین تأکید شود.

موضع یک جریان چپ و سوسیالیست در قبال مجلس مؤسسان پس از فروپاشی جمهوری اسلامی باید بر اساس اصول دموکراسی رادیکال، عدالت اجتماعی، و مشارکت مردمی استوار باشد. یک جریان چپ باید بر تشکیل مجلس مؤسسانی تأکید کند که متکی به ارادهٔ مردم، به ویژه طبقات فرودست، کارگران، زحمتکشان، زنان، اقلیت‌های ملی–مذهبی، و دیگر گروه‌های تحت ستم باشد. این مجلس باید از طریق انتخابات آزاد و عادلانه، با مشارکت حداکثری و با مکانیسم‌های شفاف تشکیل شود تا از انحصار قدرت توسط نخبگان سیاسی یا سرمایه‌داری جلوگیری کند. جریان چپ باید مراقب باشد که مجلس مؤسسان به ابزاری برای بازتولید نظام سلسلە‌مراتبی یا سلطهٔ طبقاتی جدید تبدیل نشود. نباید اجازه داد که نیروهای نئولیبرال یا اقتدارگرا با استفاده از فضای انتقالی، نظم اقتصادی–سیاسی ناعادلانه را تثبیت کنند. پیش از تشکیل مجلس مؤسسان، باید تشکل‌های مردمی، اتحادیه‌های کارگری، شوراهای محلی، و نهادهای خودمدیریتی تقویت شوند تا نقش مردم در تعیین ساختار آینده منفعلانه نباشد.

همچنین جریان چپ و سوسیالیست باید در عین همکاری با دیگر جریان‌های دموکراتیک و ضداستبدادی، استقلال طبقاتی خود را حفظ کند و مطمئن شود که خواست‌های کارگران و محرومان در اولویت قرار می‌گیرد. باید مجلس مؤسسان را نه بە عنوان نقطهٔ پایان، بلکه بەعنوان گامی در مسیر انقلاب اجتماعی ببیند که ساختارهای جدید قدرت را بر اساس مشارکت مردمی و عدالت اقتصادی بازتعریف می‌کند. این نهاد باید در خدمت الغای هرگونه بهرەکشی و استقرار دموکراسی واقعی باشد.

نیروهای چپ و کمونیست در ایران، در شرایط انقلابی و گذار از جمهوری اسلامی نباید صرفاً به مجلس مؤسسانِ بورژوایی یا دولت موقتِ لیبرال تکیه کنند، بلکه باید ضمن تقویت نهادهای مردمیِ خودگردان از جمله شوراهای کارگری، کمیته‌های محلات، شوراهای زنان، شوراهای دانشجویی و اقلیت‌های ملی، یک آلترناتیو رادیکال مبتنی بر دموکراسی شورایی، عدالت اجتماعی، و الغای تمام اشکال ستم و استثمار را ارائه دهند. این آلترناتیو باید همزمان واقع‌بینانه، قابل تحقق در بستر مبارزه‌ی کنونی، آرمان‌‌گرایانه و در راستای جامعه‌ی بی‌طبقه باشد. زیرا این آلترناتیو تنها راه جلوگیری از بازتولید استبداد یا استثمار در هیئتی جدید است.

در نهایت، باید به خاطر داشت که سوسیالیسم نه تنها یک آرمان تاریخی، بلکه تنها آلترناتیو واقعی در برابر بحران‌های نظام سرمایه‌داری است. هرگونه عقب‌نشینی از اصول انقلابی، تنها به تقویت دشمن طبقاتی منجر خواهد شد. 

پیروز باد مبارزهٔ کارگران و زحمتکشان

نوشته شوراهای مردمی یا مجلس مؤسسان؟ اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.