نهم شهریور، برای همهی کسانی که دل در گرو طبیعت زاگرس دارند، از جمله روزهای اندوهناک در تاریخ کردستان است که هرگز فراموش نمیشوند. ۸ سال پیش در چنین روزی در سال ۱۳۹۷، آتش به جنگلهای اطراف روستاهای پیله و سلسی افتاد و چهار تن از فرزندان فعال و پرشور شهر مریوان، شریف باجور، امید کهنهپوشی، رحمت حکیمینیا و محمد پژوهی، که برای مهار شعلهها به دل کوه زده بودند، از میان ما رفتند. شریف باجور از اعضای هیئتمدیره انجمن سبز چیا و مسئول تیم اطفای حریق آن بود، امید کهنهپوشی از اعضای همین انجمن، و رحمت حکیمینیا و محمد پژوهی از جنگلبانان منطقه. آنان نه با تجهیزات پیشرفته، که با دست خالی و شاخههای تر و احساس تعهد به وظیفه، در برابر آتش ایستادند.
شریف باجور تنها یک فعال محیطزیست نبود. او از معدود کسانی بود که دریافته بود دفاع از طبیعت جدا از دفاع از زندگی مردم نیست. صدای او در حمایت از کولبران، از زندانیان، از کارگران و معلمان نیز بلند بود. تنها چند ماه پیش از جانباختنش، مسیر کردستان تا تهران را با دوچرخه پیمود و دست به اعتصاب غذا زد تا صدای کولبران و فعالان دربند شنیده شود.
هشت سال گذشته است و پرسشی که آن چهار پیکر سوخته پیش روی جامعه گذاشتند، هنوز بیپاسخ مانده است. حفاظت از جنگلهای زاگرس همچنان بر دوش مردم محلی و داوطلبانی است که با کمترین امکانات به استقبال خطر میروند. نبود تجهیزات تخصصی، ضعف توان اطفای هوایی و دشواری دسترسی به دامنههای کوهستانی، هر آتشسوزی را به تهدیدی مستقیم علیه جان همین داوطلبان بدل میکند. این زنجیره نگسسته است: در دوم مرداد ۱۴۰۴، در جریان مهار آتشسوزی آبیدر سنندج، شماری از فعالان بهشدت سوختند و حمید مرادی، چیاکو یوسفینژاد و خبات امینی جان باختند. نامها تازهاند، اما داستان همان داستان است.
ابعاد فاجعه را آمار روشنتر میکند. به گزارش انجمن سبز چیا، تنها از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا پایان شهریور همان سال، ۲۲۷ مورد آتشسوزی در جنگلها و مراتع مریوان و مناطق پیرامونی ثبت شده است؛ آتشهایی که در بسیاری موارد نه با امکانات دولتی، که با حضور اعضای انجمنها و مردم محلی مهار شدهاند.
در کنار اینها باید از سرنوشت مختار خندانی و یارانش یاد کرد که بر اثر انفجار مینهای خنثینشدهی جنگ ایران و عراق جان باختند، و از دهها فعال و خبرنگار محیطزیست که بهسبب افشای تخریب طبیعت کردستان بازداشت، زندانی و شکنجه شدهاند. حفاظت از طبیعت در این جغرافیا هزینهای دوگانه دارد: هم آتش، هم بازداشتگاه.
یاد این عزیزان جانباخته همواره در دلهایمان زنده است.