در پی موج اخیر اعتراضات سراسری در ایران، دهها هزار نفر بازداشت شدهاند و گزارشهای گستردهای از شکنجههای سیستماتیک، ناپدیدسازی ، اعترافات اجباری و خطر قریبالوقوع اعدام بسیاری از بازداشتشدگان منتشر شده است. هم اکنون پشت درهای بسته بازداشتگاهها و زندانها، فاجعهای انسانی در حال وقوع است. مجموعه این شرایط، یک وضعیت اضطراری انسانی را رقم زده که نیازمند واکنش فوری و سازمانیافته در سطح جهانی است. در چنین وضعیتی، آکسیونها و اقدامات اعتراضی در خارج کشور ضرورتی حیاتی برای حفظ جان زندانیان سیاسی و جلوگیری از ادامه سرکوب خونین محسوب میشود.
نخست باید تأکید کرد که نجات جان زندانیان سیاسی در ایران مستلزم ایجاد همبستگی و اجماع جهانی است. شرایط بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات به اندازهای وخیم است که نمیتوان آن را صرفاً یک مسئله داخلی دانست. این بحران ماهیتی انسانی و بینالمللی دارد و باید در صدر اولویتهای نهادهای مدافع حقوق بشر، رسانهها، و جامعه مدنی جهانی قرار گیرد. از همین رو، تمرکز آکسیونهای خارج کشور بر موضوع زندانیان سیاسی و خطر اعدام آنان میتواند توجه افکار عمومی جهان را به این فاجعه جلب کرده و هزینههای سیاسی و بینالمللی سرکوب را برای حکومت افزایش دهد.
با وجود گذشت هفتهها از اعتراضات، هنوز آمار دقیقی از تعداد بازداشتشدگان منتشر نشده است. منابع غیررسمی از بازداشت بین ۴۰ تا یکصد هزار نفر سخن میگویند، رقمی که نشاندهنده ابعاد گسترده سرکوب است. این فقدان شفافیت، خود نشانهای از تلاش حکومت برای پنهان کردن واقعیتها و کشتار زندانیان در سکوت است. در چنین شرایطی، یکی از وظایف مهم فعالان خارج کشور، مستندسازی، اطلاعرسانی و فشار برای انتشار آمار دقیق و اسامی بازداشتشدگان است، اقدامی که میتواند از ناپدید شدن بیسر و صدای بسیاری از زندانیان جلوگیری کند.
بسیاری از بازداشتشدگان در زندانها، بازداشتگاههای مخفی و مراکز غیررسمی تحت کنترل نهادهای امنیتی نگهداری میشوند. قطع کامل ارتباط آنان با خانواده و وکیل، نبود دسترسی به روند قضایی عادلانه و محرومیت از نظارت مستقل، زمینه را برای شکنجه و بدرفتاریهای گسترده فراهم کرده است. در چنین شرایطی، آکسیونهای خارج کشور میتوانند در کنار خواست آزادی فوری زندانیان سیاسی مطالبه ورود هیئتهای حقیقتیاب بینالمللی، را مطرح کنند و فشار سیاسی مؤثری بر جمهوری اسلامی وارد کنند.
آنچه وضعیت را بهشدت اضطراری میکند، دستورات علنی مقامهای بالای جمهوری اسلامی است. رئیس قوه قضائیه بهطور صریح دستور برگزاری “محاکمات شتابزده” و اعمال “مجازاتهای شدید” را صادر کرده است. معترضان بهصورت سیستماتیک با برچسبهایی چون “تروریست”، “همکاری با بیگانه” و “محارب” معرفی میشوند ، اتهامهایی که طبق قوانین جمهوری اسلامی میتوانند به صدور حکم اعدام منجر شوند. پخش گسترده اعترافات اجباری در رسانههای حکومتی نیز بخشی از همین پروژه سرکوب روانی است. در برابر چنین سیاستی، برگزاری تجمعات اعتراضی، کارزارهای رسانهای و سازمانهای بینالمللی میتواند به توقف روند اعدامها کمک کرده و جان بسیاری را نجات دهد.
گزارشهای متعدد همچنین حاکی از آن است که برخی از بازداشتشدگان مجروح در زندانها از درمان محروم شده یا حتی بهصورت هدفمند به قتل رسیدهاند. علاوه بر این، ادعاهایی درباره اعدامهای مخفیانه بدون طی مراحل قضایی مطرح شده است. این موارد نشاندهنده خطری فوری و واقعی برای جان هزاران زندانی است. آکسیونهای خارج کشور میتوانند با ایجاد شبکههای هماهنگ، جمعآوری اسناد و همکاری با نهادهای حقوقبشری، از تبدیل شدن زندانها به محل کشتار خاموش جلوگیری کنند.
در همین راستا، محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، هشدار داده است که جمهوری اسلامی با استفاده از ابزار اعدام و ایجاد فضای وحشت، تلاش میکند موجهای جدید اعتراض را مهار کند و بقای خود را تضمین نماید. او تأکید کرده است که هزاران معترض بازداشتشده در معرض خطر فوری اعدام یا قتل پس از دادگاههای نمایشی قرار دارند و جامعه جهانی موظف است فوراً برای حفاظت از جان آنان اقدام کند. این هشدارها نشان میدهد که هرگونه تأخیر در اقدام، میتواند به بهای جان انسانهای بیدفاع تمام شود.
از این رو، گسترش آکسیونهای متنوع در خارج کشور اهمیتی تعیینکننده دارد. برگزاری تجمعات گسترده، راهاندازی کمپینهای جهانی، پیگیری پروندهها در نهادهای بینالمللی و جلب حمایت اتحادیههای کارگری، دانشگاهیان و سازمانهای مدنی، از جمله اقداماتی است که میتواند فضای جهانی را به نفع زندانیان سیاسی تغییر دهد. تجربههای پیشین نشان داده است که فشار مستمر افکار عمومی بینالمللی میتواند روند اعدامها را متوقف کرده و حتی آزادی زندانیان را تسریع کند.
در نهایت، دفاع از جان زندانیان سیاسی نه فقط یک مسئولیت اخلاقی، بلکه بخشی از مبارزه برای آزادی و حق حیات انسان است. آکسیونهای خارج کشور میتوانند صدای زندانیانی باشند که در پشت دیوارهای زندان خاموش شدهاند. هر تجمع، هر بیانیه و هر کمپین جهانی میتواند گامی در جهت جلوگیری از فاجعهای بزرگتر باشد. اکنون زمان آن است که همبستگی جهانی به یک نیروی واقعی و مؤثر تبدیل شود، نیرویی که بتواند جان هزاران انسان بیدفاع را از خطر شکنجه، ناپدیدسازی و اعدام نجات دهد.