بهرام رحمانی
امروز چهارشنبه ٢٠ خرداد ١٤٠٥-10 یونی 2026، شصت و پنجمین روز آتشبس و شصتمین روز محاصره دریایی توسط آمریکا است.
آمریکا بامداد چهارشنبه در پاسخ به سرنگون کردن یک هلیکوپتر آمریکایی حملاتی را به مواضع جمهوری اسلامی در جنوب کشور در.استان هرمزگان در شهرهای جاسک، بندرعباس، میناب و روستاهای سیریک و کوه مبارک انجام دادند. متقابلا جمهوری اسلامی، به پایگاههای آمریکایی در اردن، کویت و بحرین موشکپرانی کرده است.
سنتکام میگوید: «جنگندههای نیروی هوایی و دریایی به پدافند هوایی، ایستگاههای کنترل زمینی و سایتهای رادار نظارتی در نزدیکی تنگه هرمز حمله کردند.» حملات طی سه موج در فواصل زمانی کوتاه انجام شد و «۲۰ هدف» مورد حمله قرار گرفته است.
سپس سنتکام اعلام کرد: «پاسخ ما به جمهوری اسلامی در پی سرنگون کردن بالگرد پایان یافت.»
اردن پنج موشک شلیکشده از ایران به سمت منطقه الازرق در اردن را رهگیری و سرنگون کردهاند اما هیچ تلفات یا خسارت مادی نداشته است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده(سنتکام) روز سهشنبه 9 یونی 2026، به وقت محلی اعلام کرد که نیروهای آمریکایی در پاسخ به سرنگونی یک هلیکوپتر آپاچی ارتش ایالات متحده که دیروز رخ داد، ساعت ۵ بعد از ظهر به وقت شرق آمریکا(حدود ۳۰ دقیقه بامداد به وقت تهران)، به دستور فرمانده کل قوا، دونالد ترامپ، حملات دفاعی از خود علیه ایران را آغاز کردند.
سنتکام در پست خود در شبکه ایکس نوشت:
«به دستور فرمانده کل قوا، نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده امروز ساعت ۵ بعد از ظهر به وقت شرق آمریکا، در پاسخ به سرنگونی یک هلیکوپتر آپاچی ارتش ایالات متحده دیروز، حملات دفاع از خود را علیه ایران آغاز کردند. این ماموریت، پاسخی متناسب به تجاوز بیدلیل ایران است.»
سنتکام جزئیات بیشتری در مورد دامنه حملات ارائه نکرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، روز سهشنبه در شبکه اجتماعی تروت سوشال اعلام کرد که هلیکوپتر آپاچی آمریکایی که شب دوشنبه در سواحل عمان سقوط کرد، توسط ایران سرنگون شده است و ایالات متحده اقدام تلافیجویانه خواهد کرد.
ترامپ، نوشت: «همین الان توسط نیروهای نظامی بزرگمان مطلع شدم که ایرانیها دیشب یکی از بالگردهای پیشرفته آپاچی ما را هنگام گشتزنی بر فراز تنگه هرمز سرنگون کردهاند. دو خلبان در این حادثه حضور داشتند و هر دو در سلامت کامل هستند و آسیبی ندیدهاند. با این حال، ایالات متحده ناگزیر باید به این حمله پاسخ دهد.»
رئیسجمهوری آمریکا سهشنبهشب، در گفتگو با شبکه خبری «ایبیسی»(ABC) درباره آغاز عملیات نظامی واشنگتن علیه ایران گفت: «من فکر میکنم پاسخ دادن امر بسیار مهمی است. آنها یک هلیکوپتر را سرنگون کردند و ما همین حالا که صحبت میکنیم، در حال پاسخ دادن به آنها هستیم.»
ترامپ با تاکید بر موضع قاطع خود افزود: «این اقدام پاسخی به کاری است که آنها شب گذشته با هلیکوپتر ما انجام دادند و من معتقدم این واکنش باید بسیار قوی و قدرتمند باشد و حملات جاری نیز دقیقا همینگونه است.»
فاکس نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که حملات آمریکا به جمهوری اسلامی ادامه دارد و اهداف شامل سامانههای پدافند هوایی و رادار است.
خبرنگار اکسیوس از قول یک مقام آمریکایی نوشت، نیروهای آمریکا چندین سامانه پدافند هوایی و رادار ایران را در مناطق اطراف تنگه هرمز مورد حمله قرار دادهاند.
خبرگزاری حکومتی «مهر» نوشته است پس از حملات نیروهای آمریکا به اهدافی در «قشم، سیریک و جاسک و کوه مبارکه جاسک»، موج حملات فروکش کرده و هم اکنون وضعیت آرام گزارش میشود.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران ضمن تایید هدف قرار گرفتن نقاطی در جنوب ایران نوشته است: «ایران همچنان که ساعاتی پیش نیز هشدار داده، پاسخ قطعی به تجاوز آمریکا که به بهانه سقوط هلیکوپتر آپاچی انجام میشود، خواهد داد.»
یک مقام آمریکایی به سیانان گفت که حملات جدید سنتکام با قصد هشدار دادن به جمهوری اسلامی است. او گفت ایالات متحده معتقد است که این حملات مانع مذاکرات برای پایان دادن به جنگ نخواهد شد.
فرماندهی مرکزی نیروهای آمریکای در منطقه خاورمیانه(سنتکام) در پستی در شبکه ایکس از تکمیل عملیات خود در پاسخ به حمله ایران به آپاچی خبر داد.
سنتکام نوشت:
«تامپا، فلوریدا – نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده(سنتکام) در تاریخ ۹ یونی، به دستور فرمانده کل قوا، در پاسخ به سرنگونی دیروز یک هلیکوپتر آپاچی ارتش ایالات متحده، حملات دفاع از خود علیه ایران را تکمیل کردند.
نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده با مهمات دقیق شلیکشده از جنگندههای نیروی هوایی و دریایی ایالات متحده، به سامانههای پدافند هوایی، ایستگاههای کنترل زمینی و سایتهای رادار نظارتی ایران در نزدیکی تنگه هرمز حمله کردند. این عملیات پاسخی متناسب به حملات اخیر به نیروهای آمریکایی و کشتیهای تجاری بینالمللی در حال عبور از آبهای منطقهای بود.
نیروهای آمریکایی، همچنان هوشیار و در موضع آمادگی برای دفاع در برابر تجاوزات توجیهناپذیر ایران باقی میمانند.»
«تقریبا همه حملههای ایران رهگیری شد»
در حالی که سپاه پاسداران ادعا میکند ۲۱ پایگاه آمریکا را در منطقه هدف قرار داده است، نیویورکتایمز صبح چهارشنبه به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت که برآوردهای اولیه حاکی از آن است که تقریبا همه حملههای ایران رهگیری شده و هیچ گزارشی از خسارت به پایگاههای آمریکا یا تلفات نیروها مخابره نشده است.
یک مقام آمریکایی دیگر نیز به نیویورکتایمز گفته، ادعای سپاه درباره حمله به پایگاههای آمریکایی صحت ندارد.
وبسایت تابناک گزارش داد: «پایگاه دریایی سیریک، پایگاه دریایی جاسک، موقعیت پدافند هوایی بندرعباس، باتری موشکی ساحلی میناب، باتری موشکی ساحلی قشم و بندر قشم» مناطق هدف قرار گرفته شده از سوی ارتش آمریکا در بامداد چهارشنبه بودند.
فهرست مکان های هدف قرار گرفته به نقل از MES:
پایگاه دریایی سیریک
پایگاه دریایی جاسک
موقعیت پدافند هوایی بندرعباس
باتری موشکی ساحلی میناب
باتری موشکی ساحلی قشم
بندر قشم
حادثه در حالی رخ داده که آمریکا و ایران، با وجود آتشبس شکننده ماه آوریل، هنوز به توافقی پایدار برای پایان جنگ نرسیدهاند. ترامپ بارها گفته است دو طرف به توافق نزدیکاند، اما نشانههای عملی پیشرفت اندک بوده است. یکی از محورهای اصلی مذاکرات، بازگشایی تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که پیش از جنگ، مسیر عبور حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان بود.
دو مخزن استراتژیک آب بهطور کامل تخریب شدند
در پی حملات موشکی آمریکا به زیرساختهای استان هرمزگان در بامداد چهارشنبه ۲۰ خرداد، دو مخزن استراتژیک آب در بخش بمانی بهطور کامل تخریب شدند و شبکه توزیع آب شرب در این منطقه و شهر کوهستک بهطور کامل قطع شد.
عبدالحمید حمزهپور، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان هرمزگان با تایید این خبر اعلام کرد، «این حمله موشکی ساعاتی پیش رخ داده و طی آن دو مخزن با ظرفیتهای ۵۰۰ و ۲ هزار متر مکعب بهطور صد درصد نابود شدهاند.»
به گفته این مقام مسئول، این مخازن نقش کلیدی و حیاتی در تامین آب شرب ساکنان بخش بمانی و شهر کوهستک ایفا میکردند.
مدیرعامل آبفای هرمزگان در ادامه تصریح کرد، در حال حاضر روند توزیع آب در تمامی روستاهای بخش بمانی و شهر کوهستک متوقف شده است.
بیانیه وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در بیانیهای «مسئولیت حقوقی و اخلاقی» حمله آمریکا را متوجه کشورهای منطقه «بهویژه کشورهای جنوبی خلیج فارس» دانست.
در این بیانیه، آمده است که ارتش آمریکا و اسرائیل از «قلمرو و امکانات» کشورهای منطقه برای اجرا و پشتیبانی حملات علیه ایران استفاده میکند.
وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران در این بیانیه، همچنین تاکید کرده است که تهران در «حق ذاتی دفاع از خود» برای «هدف قرار دادن مبدا حملات و نیز پایگاهها و امکانات لجستیک مورد استفاده برای اجرا و پشتیبانی از عملیاتهای تجاوزکارانه علیه ایران، درنگ نخواهد کرد.»
سپاه: به ۲۱ هدف در پایگاههای آمریکا در منطقه حمله کردیم
سپاه پاسداران بامداد چهارشنبه از حمله به ۲۱ هدف در پایگاههای هوایی و دریایی آمریکا در منطقه خبر داد و اعلام کرد که با موشکهای سوخت جامد دوربرد به چهار هدف از جمله آشیانههای جنگندههای اف-۳۵ در پایگاه هوایی و مرکز فرماندهی و کنترل در پایگاه «ازرق» آمریکا در اردن حمله کرده است.
همزمان، نیروهای مسلح اردن از رهگیری و انهدام پنج موشک که از ایران به سوی پایگاه «ازرق» پرتاب شده بود، خبر دادند.
عراقچی به آمریکا: اگر میخواهید در امان باشید، منطقه ما را ترک کنید
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به حملات آمریکا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آمریکا با وجود شکستهایش در میدان نبرد، تصمیم گرفت اراده ما را بیازماید. نیروهای مسلح قدرتمند ما هیچ حمله یا تهدیدی را بیپاسخ نخواهند گذاشت.»
او افزود: «اگر میخواهید در امان باشید، منطقه ما را ترک کنید.»
عراقچی، همچنین گفت: «تاریخ خلیج فارس فصلهای بسیاری درباره سرنوشتهای شوم بیگانگان مداخلهگر دارد.»
مقام آمریکایی: ایران دستکم چهار موشک و چندین پهپاد به سوی پایگاههای آمریکا در منطقه پرتاب کرد
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس بامداد چهارشنبه به نقل از یک مقام آمریکایی اعلام کرد که ایران دستکم چهار موشک بالستیک و چندین پهپاد را به سوی پایگاههای آمریکا در بحرین، کویت و اردن پرتاب کرده است.
ارتش کویت: در حال رهگیری اهداف هوایی متخاصم هستیم
ارتش کویت بامداد چهارشنبه اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری اهداف هوایی متخاصم است. این در حالی است که سپاه پاسداران دقایقی قبل از حمله پهپادی به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین خبر داده بود.
وزارت کشور بحرین نیز طی بیانیهای اعلام کرد که آژیرهای هشدار در این کشور به صدا در آمدند و از مردم خواست به نزدیکترین مکان امن رجوع کنند.
شهپاد آمریکایی که خدمه بالگرد آپاچی را از آبهای عمان نجات داد، چیست؟
یک شناور هدایتپذیر از دور «شهپاد» متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا، دو نفر از خدمه یک بالگرد ارتش آمریکا را پس از آنکه بالگردشان حین گشتزنی بر فراز تنگه هرمز مورد هدف قرار گرفته و سرنگون شد، نجات داد. این برای نخستین بار بود که از یک شهپاد برای عملیات نجات استفاده میشود.
نیروی دریایی آمریکا این شناور نجات را «سارونیک کورسر» معرفی کرده است؛ یک شناور سطحی خودران با طول ۷.۳ متر که قادر به حمل تا ۱۰۰۰ پوند بار در مسافت ۱۰۰۰ مایل دریایی(۴۰۰ کیلومتر) است. حداکثر سرعت این شناور سطحی بیش از ۳۵ گره دریایی معرفی شده است.
این شهپاد بخشی از تلاش وزارت جنگ آمریکا(پنتاگون) برای گسترش استفاده از سامانههای بدون سرنشین در کنار تجهیزات و توانمندیهای سنتی نظامی است.
در ادامه، برخی از مهمترین نکات درباره پهپادهای دریایی آمریکا آمده است:
نخستین یگان تخصصی برای سامانههای بدون سرنشین
«گروه عملیاتی ۵۹/Task Force 59» که در سال ۲۰۲۱ تاسیس شد و در بحرین مستقر است، نخستین یگان نیروی دریایی آمریکا است که بهطور اختصاصی بر سامانههای بدون سرنشین متمرکز شده است. این گروه از اواخر ماه مارس استقرار شناورهای «کورسر» را در خاورمیانه آغاز کرد.
پهپادهای سطحی و زیر سطحی
ایالات متحده هم از شناورهای سطحی بدون سرنشین و هم از وسایل نقلیه زیرسطحی بدون سرنشین استفاده میکند؛ موضوعی که به فرماندهان نظامی امکان میدهد متناسب با نیازهای عملیاتی، از گزینههای متنوعی بهره ببرند. بسیاری از پیشرفتهترین سامانههای زیرآبی همچنان در سطح بالایی از محرمانگی قرار دارند. پهپادها قابلیتهای منحصربهفردی در اختیار نیروها قرار میدهند و خطرات پیشروی نظامیان آمریکایی را کاهش میدهند.
از شناسایی تا عملیات رزمی
شهپادها برای ماموریتهایی نظیر نظارت و پایش، کشف مینهای دریایی و ردیابی فعالیتهای دشمن به کار گرفته میشوند. برخی از این سامانهها همچنین در حال تطبیق برای ایفای نقشهای رزمی هستند. این شناورها میتوانند هم در ماموریتهای معمول نظارتی و هم در عملیاتهای پرخطر مورد استفاده قرار گیرند.
مزیتهای هزینهای و سرعت واکنش
پنتاگون در حال سرمایهگذاری بر روی شناورهای خودران است تا با هزینهای کمتر، دامنه عملیات خود را گسترش داده و سرعت واکنش به تهدیدات را افزایش دهد. نیروی دریایی آمریکا برنامهریزی کرده است که این شناورها را در مقیاس گسترده به کار گیرد؛ برنامهای که شامل استقرار صدها و حتی احتمالا هزاران فروند شناور «کورسر» میشود.
با این حال، فناوری پهپادهای دریایی همچنان در حال تکامل است و تاکنون با چالشهای فنی و عملیاتی مختلفی روبهرو بوده است.
اثبات توان رزمی شهپادها در جنگ اوکراین
استفاده اوکراین از شهپادها علیه روسیه تأثیر چشمگیر این فناوری را در میدان نبرد به نمایش گذاشته است.
شهپادهای اوکراینی نیز موفق شدهاند چندین شناور جنگی روسیه را غرق کنند و حتی یک بالگرد را نیز سرنگون سازند؛ امری که دستاوردی بیسابقه برای یک شناور بدون سرنشین به حساب میآید.
ایران و اسرائیل حملات متقابل خود را متوقف کردند
پس از کمتر از یک شبانهروز درگیری مستقیم میان ایران و اسرائیل مقامهای دو طرف از توقف موقت حملات متقابل خبر دادند. از گسترش بحران به یک رویارویی منطقهای گستردهتر جلوگیری شد.
پایگاههای نواتیم و تلنوف را هدف قرار دادیم
سپاه پاسداران دولت ایران اعلام کرد که پایگاههای هوایی «نواتیم» در جنوب و «تلنوف» در مرکز اسرائیل را هدف قرار داده است.
در این بیانیه اشاره شده است که این حملات در پاسخ به حملات موشکی اسرائیل به تاسیسات راداری ایران صورت گرفته است. طرف ایرانی این عملیات را یک «پاسخ متقابل هشدارآمیز» توصیف کرد.
سپاه پاسداران ایران اعلام کرد که در مواجهه با تحولات منطقه برای تمامی احتمالات آمادگی دارد و در صورت لزوم میتواند عملیاتهای گستردهای را در تمامی جبههها سازماندهی کند.
این اظهارات، نگرانیها را درباره احتمال تصاعد بیشتر تنشهای نظامی میان دو کشور افزایش داده است.
جشن و پایکوبی در تهران برای حملات موشکی
پس از حملات ایران به اسرائیل، تجمعکنندگان حامی حکومت در میدان انقلاب تهران اقدام به برگزاری تجمع و شادمانی کردند.
تجمعکنندگان با سر دادن شعار «تلآویو را بزنید»، حمایت خود را از مقامات ایران اعلام کردند. این حملات، نخستین حمله موشکی مستقیم ایران به اسرائیل پس از آتشبس ماه آوریل به شمار میرود.
روز دوشنبه ۱۸ خرداد 1405-۸ ژوئن 2026، نخستین نشانههای کاهش تنش زمانی آشکار شد که قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای اعلام کرد عملیات نیروهای مسلح ایران علیه اسرائیل پایان یافته است.
این قرارگاه، دلیل اقدام نظامی ایران را حملات اسرائیل به جنوب لبنان و منطقه ضاحیه بیروت عنوان کرد و گفت جمهوری اسلامی در «حمایت از مردم مظلوم لبنان، پاسخی دردناک» به اسرائیل داده است.
در این بیانیه گفته شد: «بر این اساس، توقف عملیات نیروهای مسلح اعلام میگردد». با این حال فرماندهی نظامی جمهوری اسلامی ایران هشدار داد که در صورت تکرار حملات اسرائیل به لبنان، «اقدامات بسیار شدیدتر و کوبندهتر از قبل در راه خواهد بود.»
اندکی پیش از انتشار این بیانیه، دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، از تهران و تلآویو خواسته بود فورا تبادل آتش را متوقف کنند. او گفته بود هر دو طرف بهدنبال دستیابی به آتشبس فوری هستند.
همزمان رسانههای اسرائیلی، گزارش دادند که ترامپ در تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل خواستار توقف عملیات تلافیجویانه اسرائیل علیه ایران شده است. شبکه ۱۲ اسرائیل بهنقل از یک مقام ارشد این کشور، گزارش داد که تلآویو در پاسخ به درخواست رییسجمهور آمریکا، حملات خود را متوقف کرده است؛ هرچند این مقام تاکید کرد تصمیم نهایی همچنان وابسته به تحولات میدانی خواهد بود.
ساعاتی بعد، نتانیاهو در نخستین واکنش رسمی خود ضمن تایید توقف درگیریها گفت: «آتشباری متوقف شده اما اگر رژیم ایران اشتباه کند، ما بهشدت پاسخ خواهیم داد.»
نخستوزیر اسرائیل، همچنین با اشاره به تحولات اخیر افزود: «ایران و حزبالله از همیشه ضعیفتر و ما قویتر از همیشه هستیم.» او در همین حال، تاکید کرد که توقف فعلی بهمعنای پایان رویارویی نیست و هشدار داد هرگونه حمله جدید از سوی ایران با واکنش سخت اسرائیل روبهرو خواهد شد.
نتانیاهو گفت: «آنها فکر میکردند از خاک لبنان و از ایران به اسرائیل حمله میکنند و ما سکوت خواهیم کرد. این اتفاق نیفتاد و نخواهد افتاد.»
در سوی دیگر، مقامهای اسرائیلی تاکید کردند که هرچند حملات مستقیم به ایران فعلا متوقف شده، عملیات ارتش این کشور علیه حزبالله لبنان ادامه خواهد یافت.
یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، گفت: «هر حمله به شهرکهای شمالی اسرائیل، به حمله به ضاحیه منجر خواهد شد.» او همچنین افزود: «هر تلاش ایران برای پیوند دادن لبنان و ایران و حمله به اسرائیل با قدرتی شدید پاسخ داده خواهد شد.»
در پی توقف حملات متقابل میان اسرائیل و ایران، عصر دوشنبه، سازمان هواپیمایی کشوری خبر داد که وضعیت پروازها به حالت عادی برگشته است و هواپیماها میتوانند طبق اطلاعیههای هوانوردی(نوتام) دوباره پرواز کنند. پیش از این، سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده بود که تمام پروازهای کشور لغو شدهاند.
تنشهای اخیر، از شامگاه یکشنبه آغاز شد؛ زمانی که ایران حملات موشکی علیه اسرائیل انجام داد و ارتش اسرائیل نیز بامداد دوشنبه مجموعهای از حملات هوایی را علیه اهدافی در غرب و مرکز ایران به اجرا گذاشت. رسانههای اسرائیلی از هدف قرار گرفتن بیش از ۱۵ نقطه در ایران، از جمله یک کارخانه تولید پهپاد، تاسیسات پتروشیمی ماهشهر، فرودگاه مهرآباد تهران و چند تأسیسات نفتی خبر دادند. همزمان حمله به گزارشهایی از شنیده شدن صدای انفجار در تهران، کرج، شهریار، اسلامشهر، تبریز و آبدانان منتشر شد.
بر اساس اعلام جمعیت هلال احمر ایران، ۱۲ نقطه در کشور هدف حمله قرار گرفت اما این حملات تلفات جانی یا مصدوم نداشته است.
در پی این تحولات، شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران نیز از لغو تمامی پروازهای کشور تا اطلاع ثانوی خبر داد. این تصمیم پس از بسته شدن بخشهایی از فضای پروازی کشور و توقف فعالیت فرودگاه بینالمللی امام خمینی تهران اتخاذ شد.
در عرصه سیاسی اسرائیل نیز واکنشها ادامه دارد. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون این کشور، از نحوه مدیریت بحران انتقاد کرد و گفت: «مردم ما میتوانند تقریبا هر وضعی را تحمل کنند اما حق دارند بدانند چرا از آنها خواسته میشود این همه فداکاری نشان دهند و قربانی بدهند.»
در همین حال، جنبش حماس با استقبال از حملات ایران و نیروهای متحد آن اعلام کرد: «ما از پاسخ ایران و یمن بسیار قدردانی میکنیم.» این گروه همچنین تأکید کرد که متوقف کردن «تجاوزات اسرائیل» در غزه، کرانه باختری، قدس و لبنان، باید در اولویت قرار گیرد.
با وجود اعلام توقف متقابل حملات، نشانهها حاکی از آن است که آتشبس فعلی شکننده است. هم تهران و هم تلآویو ضمن اعلام پایان دور کنونی عملیات، هشدار دادهاند که در صورت هرگونه اقدام جدید از سوی طرف مقابل، آماده پاسخ نظامی هستند؛ موضوعی که آینده این آرامش موقت را همچنان در هالهای از ابهام قرار داده است.
ایران و پافشاری بر مواضع حمایتی از حزبالله لبنان
جمهوری اسلامی ایران، خواستار رسیدگی همزمان به مناقشه میان اسرائیل و حزبالله و همچنین مناقشه گستردهتری است که از ۲۸ فوریه توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شده، در حالی که واشنگتن تمایل دارد پرونده لبنان را در مرحله دوم بررسی کند. بر اساس گزارش دولت لبنان و صلیب سرخ، حملات روز دوشنبه اسرائیل به جنوب لبنان، حدود ۱۵ منطقه از جمله شهر صور را هدف قرار داد که این حملات ۱۴ کشته و بیش از ۲۰ مجروح بر جای گذاشت.
حزبالله نیز مسئولیت حملات جدیدی را علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان بر عهده گرفت، اما اعلام کرد که این حملات در داخل خاک اسرائیل نبوده است. در همین حال، ارتش اسرائیل مدعی شد که سه پرتابه به سمت سربازان اسرائیلی در حال عملیات در جنوب لبنان شلیک شده و یک پرتابه دیگر نیز بدون ایجاد تلفات در نزدیکی نیروها فرود آمده است.
از سوی دیگر، رودولف هیکل، فرمانده ارتش لبنان، روز سهشنبه در پاکستان با همتای پاکستانی خود، عاصم منیر، دیدار کرد. پاکستان بهعنوان میانجی اصلی در گفتوگوها با هدف پایان دادن پایدار به این جنگ شناخته میشود. طبق بیانیه نظامی صادر شده، پاکستان بر تعهد ارتش خود برای تقویت همکاریهای دفاعی با نیروهای مسلح لبنان و در نظر گرفتن تحولات امنیتی منطقه تاکید کرده است.
رهگیری یک هدف هوایی مشکوک از سمت یمن توسط اسرائیل
همزمان با افزایش نگرانیها از گسترش دوباره درگیریها، ارتش اسرائیل بامداد سهشنبه اعلام کرد یک هدف هوایی مشکوک را که از سمت یمن میآمد، رهگیری کرده است. این حادثه کمتر از ۲۴ ساعت پس از آن رخ داد که شورشیان حوثی مستقر در یمن و متحد ایران، مسئولیت حملهای به اسرائیل را بر عهده گرفتند و ممنوعیت تردد کشتیهای اسرائیلی در دریای سرخ را صادر کردند. در این میان، قیمت نفت که در هفتههای اخیر به دلیل مسدود شدن تنگه هرمز جهش یافته بود، صبح سهشنبه کاهش اندکی را تجربه کرد؛ به طوری که قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال با ۰.۹۰ درصد کاهش به ۹۳.۴۰ دلار رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز با ۱.۱۶ درصد افت، روی ۹۰.۲۴ دلار معامله شد.
دود و آوار پس از حمله هوایی اسرائیل به صور، جنوب لبنان، ۹ ژوئن ۲۰۲۶ © AFP/Kawnat Haju
جنگ ویرانگر اسرائیل در لبنان
همزمان با این بحران، جنگ اسرائیل در لبنان نیز دوباره شعلهور شده است. اسرائیل روز سهشنبه 9 یونی، شهر بندری صور در جنوب لبنان را هدف قرار داد و دستکم هشت نفر کشته شدند. این مرگبارترین حمله به صور از زمان آغاز مرحله تازه درگیریها در لبنان در ماه مارس گزارش شده است. ادامه حملات اسرائیل علیه حزبالله، تلاش ترامپ برای گسترش آتشبس شکننده جنگ ایران به یک توافق پایدارتر را دشوارتر کرده است.
جمهوری اسلامی ایران، پیشتر اعلام کرده بود هر توافقی با واشنگتن باید با پایان درگیریها در لبنان نیز همراه باشد. اسرائیل اما جنگ علیه حزبالله را پروندهای جدا از آتشبس ایران و آمریکا میداند و عملیات خود را ادامه داده است. حزبالله نیز حملات خود را متوقف نکرده است.
ترامپ روز دوشنبه 8 یونی، به اکسیوس گفته بود به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داده است به جنگ با ایران بازنگردد و گفته: «بیبی، بهتر است مراقب باشی، وگرنه خیلی زود تنها خواهی ماند.» با این حال، حملات تازه آمریکا به ایران و حملات اسرائیل در لبنان نشان میدهد بحران منطقهای همچنان در چند جبهه ادامه دارد.
در کنار بحران نظامی، پیامدهای اقتصادی جنگ نیز ادامه دارد. تنگه هرمز همچنان بهطور کامل به وضعیت عادی بازنگشته و واشنگتن نیز محاصره بنادر ایران را ادامه میدهد. وزیر انرژی آمریکا گفته است رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز «بهطور معناداری» افزایش یافته، اما بازگشت جریان انرژی به سطح عادی حتی پس از پایان جنگ، ماهها زمان خواهد برد.
حزبالله از لبنان خواست روابطش را با تهران اصلاح کند
گروه حزبالله با صدور بیانیهای از مقامات لبنان خواست روابط خود را با ایران اصلاح کنند و از حمایت تهران بهره ببرند. این موضعگیری در پی آن است که ایران، در واکنش به حملات اسرائیل به ضاحیه، مواضع اسرائیل را هدف حملات موشکی قرار داد و تأکید کرد که آتشبس در لبنان از شرایط اساسی توافق میان ایران و ایالات متحده است.
با این حال، رهبران سیاسی لبنان در روزهای گذشته با تهران تنشهای لفظی داشتهاند و از ایران خواسته بودند که از دخالت در امور داخلی لبنان دست بکشد. حزبالله در بیانیهاش گفته است که مقامات بیروت باید با توجه به مذاکرات جاری میان واشنگتن و تهران، از ظرفیتهای حمایتی تهران برای تحقق اهداف ملی استفاده کنند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرده است که کشورش در حال انجام «آخرین تلاشها» برای دستیابی به یک توافق جامع با ایران است.
ادعای «کشف و جمعآوری» تجهیزات پشتیبانی جنگندههای اسرائیلی در جنگلهای تنکابن ایران
رسانههای ایران روز سهشنبه 8 یونی، به نقل از خبرگزاری فارس نزدیک به سپاه پاسداران از «کشف و جمعآوری» مجموعهای از تجهیزات مورد استفاده برای هدایت جنگندههای اسرائیلی خبر دادند.
با به گزارشها این «تجهیزات هدایت جنگندههای مهاجم»، در ارتفاعات جنگلی شهرستان تنکابن در استان مازندران در شمال ایران کشف شد.
در گزارش فارس آمده است که «این تجهیزات در یکی از مسیرهای اصلی ورود جنگندههای دشمن به حریم هوایی پایتخت مستقر بودهاند.»
به گفته این رسانه، منطقه جنگلهای تنکابن «یکی از کریدورهای اصلی ورود جنگندههای اسرائیلی برای اجرای حملات علیه تهران و مناطق شمالی کشور محسوب میشد.»
جنگندههای اسرائیلی در جریان جنگ ۴۰ روزه تقریبا به طور روزانه به اهدافی در تهران و بسیاری دیگر از شهرهای ایران حمله میکردند.
جنگلهای دو هزار و سه هزار در ارتفاعات ییلاقی تنکابن از معروفترین جاذبههای طبیعی و گردشگری در شمال ایران محسوب میشوند.
ترامپ در دو ماه اخیر، دستکم ۳۸ بار ادعا کرده که توافق با ایران نزدیک است
بیش از دو ماه از زمانی میگذرد که رییسجمهور دونالد ترامپ آتشبس با ایران را اعلام کرد و گفت که دو طرف به دستیابی به یک توافق نزدیک شدهاند.
ترامپ در ۷ آوریل در شبکههای اجتماعی نوشت که مذاکرات «بسیار پیشرفته» است، اما برای «نهایی و اجرایی شدن توافق» به دو هفته زمان نیاز دارد. او در پایان افزود: «باعث افتخار است که این مشکل بلندمدت در آستانه حلوفصل قرار گرفته است.»
البته هیچ حلوفصلی رخ نداد. اما با وجود این، ترامپ در دو ماه گذشته همچنان بارها و بارها این تصور را القا کرده است که توافق درست پشت در قرار دارد.
اگر دوره پیش از آتشبس را نیز در نظر بگیریم، او دستکم ۳۸ بار چنین ادعایی را مطرح کرده است. این تعداد دفعاتی است که ترامپ بهطور مستقیم -در پستهای شبکههای اجتماعی، سخنرانیهای عمومی و تماسهای تلفنی با رسانهها- گفته که توافق قریبالوقوع است یا مدعی شده ایران بهشدت خواهان رسیدن به توافق است.
هیچ نشانهای وجود ندارد که این ادعا امروز بیش از ۷ آوریل صحت داشته باشد. اما ترامپ همچنان آن را تکرار میکند؛ یا به این دلیل که در توهم به سر میبرد، یا میخواهد بازارهای مالی را آرام کند، یا تصور میکند که با تکرار مداوم میتواند چنین توافقی را به واقعیت تبدیل کند.
اما روشن است که دیگر نباید این ادعا را جدی گرفت.
این روند از ۲۳ مارس، یعنی کمتر از یک ماه پس از آغاز جنگ، شروع شد. ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در کنار هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورس وان» از مذاکرات صلح ادعایی سخن گفت و اظهار داشت: «نکات عمده توافق وجود دارد؛ میتوانم بگویم تقریبا در همه موضوعات توافق حاصل شده است.»
روز بعد، او عبارتی را به کار برد که بعدها به یکی از تکراریترین ادعاهایش تبدیل شد: اینکه ایران بهشدت خواهان توافق است.
ترامپ افزود: «فکر میکنم به این ماجرا پایان خواهیم داد. البته نمیتوانم با قطعیت بگویم.»
تا ۲۵ مارس، او گفت ایران «بهشدت میخواهد توافق کند.» روز ۲۶ مارس نیز در نشست کابینه ادعا کرد که ایران «التماس میکند که توافقی صورت بگیرد.»
با وجود این همه اشتیاق ادعایی برای توافق، جمهوری اسلامی ایران بهنوعی توانسته است دو ماه و نیم دیگر نیز در برابر آن مقاومت کند.
در ۲۹ مارس، ترامپ در گفتوگویی غیررسمی با خبرنگاران در ایرفورس وان، در پاسخ به این پرسش که آیا دستیابی به توافق را در هفته آینده محتمل میداند، گفت: «بله، من توافق با ایران را میبینم.»
از این مقطع به بعد، پیشبینیهای ترامپ با اصرار بیشتری مطرح شد. در ۶ آوریل گفت که پیش از بروز یک مانع، طرفین «بسیار به توافق نزدیک شده بودند.»
روز بعد، او آتشبس را اعلام کرد؛ آتشبسی که قرار بود در ابتدا دو هفته ادامه داشته باشد تا دو طرف فرصت یابند توافق نهایی را تنظیم کنند.
یک هفته بعد، در ۱۵ آوریل، او به شبکه فاکس بیزنس گفت: «فکر میکنم تقریباً تمام شده است. از نظر من، بسیار نزدیک به پایان است.»
او افزود: «خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. فکر میکنم آنها واقعاً میخواهند توافق کنند.»
در روزهای بعد، ترامپ تقریباً اطمینان میداد که موضوع پایان یافته است:
- در ۱۶ آوریل به خبرنگاران گفت: «همه چیز بسیار خوب به نظر میرسد و ما با ایران به توافق خواهیم رسید؛ توافقی که توافق خوبی خواهد بود.»
- در ۱۷ آوریل، طی سه حضور رسانهای جداگانه ادعا کرد که ایران «با همه چیز موافقت کرده است»، «فکر میکنم ظرف یکی دو روز آینده به توافق برسیم» و همچنین «فکر نمیکنم اختلافات مهم زیادی باقی مانده باشد.»
- در ۲۰ آوریل نیز در پیامی در شبکه «تروث سوشال» پیشبینی کرد که «همه چیز نسبتا سریع اتفاق خواهد افتاد!»
با وجود آنکه این پیشبینیها محقق نشد، ترامپ در ۳۰ آوریل همچنان میگفت ایران «برای رسیدن به توافق لحظهشماری میکند.»
او در اول مه به خبرنگاران گفت: «وقتی جنگ تمام شود -که نباید خیلی طول بکشد-…»
پس از آن، ترامپ برای مدتی از شدت پیشبینیهایش کاست؛ اما در ۱۸ مه اعلام کرد که بنا به درخواست کشورهای خاورمیانه، حملات نظامی را برای «دو یا سه روز» به تعویق میاندازد، زیرا «آنها فکر میکنند بسیار به دستیابی به توافق نزدیک شدهاند.»
در این مرحله، حتی خود ترامپ نیز به نظر میرسید اذعان دارد که چنین پیشبینیهایی بارها نادرست از آب درآمدهاند.
او گفت: «دورههایی داشتهایم که فکر میکردیم تقریبا به توافق رسیدهایم، اما نتیجه نداد.»
با این حال بلافاصله افزود: «اما این بار کمی متفاوت است.»
اما متفاوت نبود. با این وجود، ترامپ دست از ادعاهایش برنداشت.
او در ۱۹ مه، در یک مراسم پیکنیک کنگره گفت: «خیلی سریع به این جنگ پایان خواهیم داد.»
تا ۲۳ مه، او بار دیگر همان الگوی ۱۷ آوریل را تکرار کرد. گفت دولت آمریکا «بسیار به توافق نزدیکتر شده است.» گفت توافق «تا حد زیادی مذاکره شده و فقط نیازمند نهایی شدن است.» همچنین اظهار داشت که توافق «بهزودی» اعلام خواهد شد و «جزئیات نهایی» همچنان در حال بررسی است.
در ۲۸ مه، در مصاحبهای با لارا ترامپ، عروسش، گفت که طرفین «به یک توافق بسیار خوب نزدیک شدهاند.»
و روز یکشنبه گذشته، اطمینان داد که «بسیار به توافق نزدیک هستند»، اما ایران و اسرائیل با درگیریهای جانبی خود در حال به خطر انداختن آن هستند.
او به آکسیوس گفت: «ما بسیار به دستیابی به یک توافق نهایی با ایران نزدیک شدهایم. این توافق، توافق خوبی خواهد بود. نمیخواهم به خاطر اتفاقاتی که اکنون در حال وقوع است، همه چیز از هم بپاشد.»
این دستکم سومین باری بود که ترامپ به آکسیوس گفته بود توافق قریبالوقوع است.
و با وجود تنشهای میان اسرائیل و ایران، او همچنان بر همین موضع تاکید میکند.
ترامپ روز دوشنبه نیز در یک گردهمایی تلفنی حمایتی برای سناتور لیندزی گراهام از کارولینای جنوبی، «پیروزی کامل» را ظرف دو هفته آینده پیشبینی کرد و گفت ایران «آماده است هرچه بخواهیم به ما بدهد.»
سپس بامداد سهشنبه 9 یونی، پس از حضور در مسابقات فینال NBA در شهر نیویورک، در گفتوگو با خبرنگاران اظهار داشت که دو طرف در «مراحل پایانی چیزی هستند که به یک توافق بسیار، بسیار خوب منتهی خواهد شد.»
ترامپ افزود: «تنگه فورا باز خواهد شد. به محض امضای توافق، بلافاصله باز میشود؛ و این امضا ممکن است ظرف دو یا سه روز آینده انجام شود.»
گزارش موسسه صلح اسلو از رکوردشکنی خشونت در جهان؛ هشت جنگ بیندولتی در یک سال
گزارش جدید موسسۀ پژوهشهای صلح اسلو نشان میدهد جهان در سال ۲۰۲۵ شاهد بالاترین سطح درگیریهای دولتی از زمان پایان جنگ جهانی دوم بوده است. بر اساس این گزارش که روز سهشنبه منتشر شد، در حالی که ۶۵ درگیری مرتبط با دولتها و هشت جنگ میان کشورها در نقاط مختلف جهان در سال گذشتۀ میلادی ثبت شده، شمار قربانیان حملات مستقیم علیه غیرنظامیان نیز به شکل کمسابقهای افزایش یافته و از تشدید روند خشونت در سطح جهانی حکایت دارد.
بر اساس گزارش سالانه «روندهای درگیری» که توسط موسسۀ پژوهشهای صلح اسلو (PRIO) منتشر شده، در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۶۵ درگیری شامل دستکم یک دولت در جهان ثبت شده که بالاترین رقم از سال ۱۹۴۶ به شمار میرود. سیری آاس روستاد، پژوهشگر این موسسه گفت: «متأسفانه چیز مثبت زیادی نمیتوانم از این دادهها استخراج کنم». او افزود: «معمولاً همیشه میتوانم نکته مثبتی پیدا کنم، اما امسال ارقام شوکهکننده هستند.»
طبق این مطالعه، شمار درگیریهای میان دولتها نیز طی یک سال دو برابر شده و به هشت مورد رسیده است؛ رکوردی تازه در ۸۰ سال گذشته. از جمله این درگیریها میتوان به تنشهای مرزی میان هند و پاکستان، افغانستان و پاکستان، کامبوج و تایلند، تهاجم روسیه به اوکراین، عملیات نظامی اسرائیل در سوریه در اطراف بلندیهای اشغالی جولان پس از سقوط حکومت بشار اسد و همچنین چندین درگیری مرتبط با تنشهای منطقهای در خاورمیانه به دنبال حملۀ اسرائیل و آمریکا به ایران اشاره کرد.
سال ۲۰۲۵، همچنین سومین سال مرگبار از زمان پایان جنگ سرد بوده است. حدود ۲۴۵ هزار نفر در نتیجه مستقیم نبردها یا خشونتهای سیاسی جان خود را از دست دادهاند که نزدیک به ۷۶ هزار و ۵۰۰ نفر از آنان قربانی حملات مستقیم علیه غیرنظامیان بودهاند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴ هزار و ۲۰۰ نفر بود.
افزایش چشمگیر این آمار عمدتاً به جنگ میان ارتش سودان و نیروهای شبهنظامی نسبت داده میشود. برآوردها نشان میدهد که محاصره و کشتارهای صورتگرفته در شهر الفاشر در دارفور به تنهایی حدود ۶۰ هزار کشته بر جای گذاشته است.
روستاد گفت: «آنچه در پنج یا شش سال گذشته رخ داده این است که چندین درگیری بزرگ به طور همزمان جریان دارند و به نظر میرسد جای یکدیگر را میگیرند. جهان هیچ فرصتی برای تنفس ندارد.» به گفته وی، «تفاوت امروز با گذشته در همین سطح بالای شدت و تداوم درگیریها در مقیاس جهانی است».
نقش آمریکا و اسرائیل
این پژوهش سه نوع اصلی خشونت سازمانیافته را بررسی میکند؛ درگیریهای شامل دستکم یک دولت، درگیریهای غیردولتی و خشونتهای یکجانبه علیه غیرنظامیان.
خانم روستاد همچنین گفت اسرائیل «در حال حاضر بهوضوح یکی از تهاجمیترین کشورها در جهان است» و به مشارکت این کشور در درگیریهای مختلف در غزه، سوریه، لبنان، علیه ایران و شورشیان حوثی اشاره کرد.
او افزود: «بهوضوح تنشها در جهان بیشتر شده است. میتوان با اطمینان گفت که ایالات متحده نقش مهمی در این وضعیت دارد. این کشور تنها به حمله کردن و افزایش خشونت بسنده نمیکند، بلکه موانع تجاری نیز ایجاد میکند»؛ موضوعی که به گفته او از زمان بازگشت دونالد ترامپ به قدرت تشدید شده است.
به گفته این پژوهشگر، «ما در حال متوقف کردن همکاریها هستیم. شورای امنیت در حال حاضر کار نمیکند. ما به سوی جهانی بسیار قطبیتر حرکت میکنیم».
بر اساس این گزارش، آفریقا با ۲۹ درگیری همچنان بیشتر از دیگر مناطق تحت تاثیر درگیریهای دولتی بودهاست. آسیا، خاورمیانه، قاره آمریکا و اروپا نیز در رتبههای بعدی قرار دارند.
نتیجهگیری
اکنون سقوط یا سرنگونی بالگرد آپاچی و حملات تلافیجویانه آمریکا، آتشبس شکننده را با آزمونی تازه روبهرو کرده است. اگر این درگیری به تبادل حملات بیشتر میان ایران و آمریکا منجر شود، مذاکراتی که قرار بود راهی برای کاهش تنش و بازگشایی هرمز باشد، ممکن است بار دیگر به آستانه فروپاشی برسد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا روز سهشنبه 9 یونی، از شمارش معکوس دو تا سه روزه برای دستیابی به یک «توافق بسیار خوب» با تهران در قالب «آخرین تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن» خبر داده بود
این در حالی است که با وجود فروکش کردن موقت بحران درگیری میان ایران و اسرائیل، تنشها در جبهه لبنان.
دونالد ترامپ که در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا به دنبال راهی برای خروج از این جنگ غیرمحبوب است، پیش از این از ایران و اسرائیل خواسته بود تا خصومتها را فورا متوقف کنند.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد که در پی آن، شماری از اصلیترین مقامات حکومت ایران از جمله علی خامنهای کشته شدند. چهل روز بعد، تهران و واشنگتن بر سر آتشبسی دوهفتهای توافق کردند.
دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا در واپسین ساعات باقیمانده از این آتشبس اعلام کرد که به درخواست شماری از مقامهای پاکستان، از سرگیری احتمالی حملات به جمهوری اسلامی را بهطور موقت متوقف و آتشبس را تمدید کرد.
در این بین، مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا با میانجیگری پاکستان نیز بینتیجه پایان یافت.
آمریکا شامگاه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ در واکنش به سرنگونی یک بالگرد آپاچی ارتش این کشور، اهدافی را در خاک ایران مورد حمله قرار داد. جمهوری اسلامی نیز در واکنش شماری از پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را هدف قرار داد.
افزون بر این، در هفتههای گذشته تنش میان دو کشور بر سر کنترل تنگه هرمز نیز بالا گرفته است. تهران از زمان آغاز جنگ تا کنون این آبراه مهم بینالمللی را مسدود کرده است؛ اقدامی که بویژه بهدلیل پیامدهای آن بر اقتصاد جهانی، به تنش میان تهران و بسیاری از دیگر کشورها نیز انجامیده است.
از زمان کشتهشدن علی خامنهای به نظر میرسد بخشی از تصمیمگیران در حکومت ایران در حال بازنگری در دکترین نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی هستند. برخی ناظران معتقدند واکنشهای تهران پس از جنگ ۱۲ روزه و سپس جنگ ۴۰ روزه نشانههایی از این تغییر را آشکار کرده است. اگر در سالهای پایانی حکومت علی خامنهای، جمهوری اسلامی در برابر تهدیدات و تنشهای فزاینده تلاش میکرد از ورود به یک درگیری تمامعیار پرهیز کند، به نظر میرسد این رویکرد پس از جنگهای اخیر تا حدی دستخوش تغییر شده باشد.
بعد از کشته شدن علی خامنهای، جمهوری اسلامی در واکنش به حملات اسرائیل و آمریکا، حملاتی را علیه اهدافی در اسرائیل و شماری از کشورهای منطقه انجام داد.
اظهارات محمدباقر قالیباف، همچنین نشاندهنده بخشی از روایتی است که در سالهای اخیر به تدریج سهم بیشتری در گفتمان تصمیمگیران در حکومت جمهوری اسلامی را گرفته است: جایی که ریيس مجلس میگوید: «آنها فقط زبان زور را میفهمند» الگویی که از سوی بخشی از نهادها و شخصیتهای بانفوذ در درون حکومت بهعنوان یگانه راه تقابل و تعامل احتمالی با ایالات متحده در دولت دونالد ترامپ شناخته میشود.
این در حالی است که در طول سالهای اخیر، بسیاری از کسانی که از جنگ همهجانبه با آمریکا و اسرائيل هراس داشتند این روایت را طرح میکردند که ایده «تنش بیشتر در منطقه» تلهای است که نتانیاهو برای جمهوری اسلامی ترتیب دیده، تا ایران در آن گرفتار شود. اما بعد از کشتهشدن چندین رده از مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی در جریان جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه بهنظر میرسد که این انگاره در میان نیروهای تصمیمگیر در حکومت به نفع ایده دومی که محمدباقر قالیباف از آن صحبت کرده به حاشیه رفته است.
بهنظر میرسد احتمالا بخشی از مقامات ذینفوذ در جمهوری اسلامی به این جمعبندی رسیدهاند که برای جلوگیری از جنگهای فرسایشی و پایانناپذیر، باید آمادگی ورود به تقابل را نشان داد. ظاهرا هر دو طرف تلاش میکنند طرف مقابل را متقاعد کنند که حاضرند تا آخرین لحظه پیش بروند و از رویارویی هراسی ندارند، به این امید که در نهایت این طرف مقابل باشد که زودتر عقبنشینی کند.
نشانههایی از این نگاه را میتوان در اظهارات مقامهای نظامی و دفاعی جمهوری اسلامی نیز مشاهده کرد. برای مثال، رضا طلایینیک، سخنگوی وزارت دفاع، روز ۲۲ اردیبهشت گفته بود: «هرگونه تهدید و تعرض و تجاوز جدید از سوی دشمن قطعا بلافاصله و بیدرنگ با واکنش قاطع و تمامکننده و پشیمانکننده برای آنها خواهد بود.» او همچنین گفت که «تکرارپذیری شکستهای دشمن در میدان رزم» قابل پیشبینی است.
همچنین حسن حسنزاده، فرمانده سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ، نیز روز ۲۳ اردیبهشت سال جاری پس از یک رزمایش پنجروزه گفته بود: «آماده انجام هرگونه عملیات در هر نقطه و در هر بازه زمانی در کمترین زمان ممکن هستیم.» او هدف این رزمایش را ارتقای توانایی رزمی برای مقابله با «دشمن آمریکایی-اسرائيلی» عنوان کرد.
با این حال مشخص نیست چنین برداشتی تا چه اندازه در همه بخشهای حاکمیت در ایران مورد اجماع باشد؛ بهویژه آنکه همزمان تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافق با آمریکا نیز ادامه دارد.
مجموعه رفتارها و اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی این گمانه را تقویت کرده که چنین رویکردی در بخشی از ساختار تصمیمگیری کشور وجود دارد.
هرچه دستیابی به توافق طولانیتر و مبهمتر شود، فضا برای بازگشت تنش هموارتر خواهد شد؛ تنشی که ممکن است یکی از طرفها عبور از خطوط قرمز تلقی کند. در چنین شرایطی حتی یک اشتباه محاسباتی یا یک تحول پیشبینینشده میتواند آتشبس شکننده کنونی را بار دیگر در معرض خطر قرار دهد.
چهارشنبه بیستم خرداد 1405-دهم یونی 2026