کارگران، زحمتکشان و انسان‌های آزادی‌خواه!

اول ماه مه، روز جهانی کارگر، در راه است؛ روزی که در آن طبقه کارگر در سراسر جهان، تاریخ مبارزه، رنج و امید خود را به خیابان‌ها و محل کار و زندگی می‌برد و پرچم همبستگی و رهایی را برافراشته نگه می‌دارد. حزب کمونیست این روز تاریخی را به کارگران و زحمتکشان ایران و جهان، به همه مبارزان راه برابری و آزادی ، صمیمانه شادباش می‌گوید.

امروز طبقه کارگر ایران در یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود زندگی می‌کند. گرانی شدید، تورم کمرشکن و دستمزدهای چند برابر زیر خط فقر، زندگی کارگران را نابود کرده است. قراردادهای موقت و سفیدامضا، نبود امنیت شغلی، نداشتن بیمه و نبود هرگونه حق واقعی در محیط کار، وضعیت را غیرقابل تحمل کرده است. میلیون‌ها کارگر حتی با کار تمام ‌وقت، فقیرند. آن‌ها نمی‌توانند نیازهای اولیه چون خوراک، مسکن، درمان و آموزش را برای خانواده‌هایشان تأمین کنند. در کنار این، بیکاری گسترده جوانان کارگر و فرزندان طبقه کارگر را حتی آنان را که تحصیلات بالا دارند، به حاشیه رانده است. این وضعیت نتیجه مستقیم حاکمیت سرمایه‌داری رانت‌خوار و مذهبی جمهوری اسلامی و پیوند آن با سرمایه‌داران بزرگ داخلی و سرمایه جهانی است. 

جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و ماجراجویی‌های نظامی جمهوری اسلامی در منطقه، فشار مضاعفی را بر دوش طبقه کارگر تحمیل کرده است. از یک‌سو، کارگاه‌ها، کارخانه‌ها و محل‌های کار، در سایه بمبارانها به ‌صورت مستقیم  به قتلگاه کارگران تبدیل شده است  و  از سوی دیگر با نبود ایمنی و استانداردهای کار و افزایش حوادث مرگبار  و با تبدیل محیط کار به زندانی که در آن کارگر یا باید تن به شرایط مرگ‌بار بدهد یا در پی اخراج و بیکارسازی، به حاشیه فقر پرتاب شود، به‌صورت غیرمستقیم زندگی کارگران به تباهی جسمی و روحی تهدید می کند. اما با همه اینها این همه ابعاد فاجعه هم نیست. هزینه‌های سرسام‌آور نظامی، جنگ‌افروزی و سرکوب داخلی، از جیب کارگران و زحمتکشان پرداخت می‌شود. با کاهش بودجه‌های رفاهی و خدمات عمومی، با سقوط مداوم ارزش دستمزد، و با تحمیل بیکاری و دستمزدهایی که چندین برابر پایین‌تر از خط فقر هستند. این سیاست عملاً میلیون‌ها کارگر را به مرگ تدریجی محکوم کرده است؛ مرگی که در آن فرسودگی، سوءتغذیه، بیماری، ناامیدی و اعتیاد، چهره‌های مختلف یک فاجعه واحدند. 

با وجود همه این فشارها، طبقه کارگر ایران در برابر ستم و استثمار سرمایه‌داری ساکت نمانده است. علی‌رغم ممنوعیت رسمی اعتصاب و هرگونه تجمع مستقل، در دهه‌های اخیر به‌طور متوسط سالانه شاهد هزاران اعتصاب، تجمع و اعتراض کارگری در رشته‌ها و بخش‌های مختلف بوده‌ایم: از نفت و پتروشیمی تا فولاد و خودروسازی، از معادن و راه‌آهن تا آموزش و درمان، از کارگران شهرداری تا کارگران پیمانی و موقت. این اعتراضات، که اغلب با سرکوب، بازداشت، تهدید و اخراج روبه‌رو شده‌اند، نشان می‌دهند که طبقه کارگر ایران نه منفعل است و نه تسلیم‌شده؛ بلکه در حال جست‌وجوی راه‌های مؤثرتر برای سازمان‌یابی و تحمیل خواسته‌های خود است. با فروکش کردن فضای جنگی و اضطراب ناشی از تنش‌های نظامی، این طبقه با تکیه بر همین پیشینه غنی مبارزه، می‌تواند و باید دور تازه‌ای از پیکار برای مطالبات خود را با قدرت و آگاهی بیشتر از سر بگیرد. 

با این همه، یکی از ضعف‌های اصلی مبارزات کارگری در چند دهه اخیر، پراکندگی آن بوده است. هرچند هر اعتصاب و هر اعتراض، در محل خود، گامی مهم و شجاعانه است، اما اعتصاب‌های جدا از هم، محدود به یک کارخانه یا یک شهر، بدون هماهنگی و هم‌زمانی، به‌سختی می‌توانند رژیم و سرمایه‌داران را وادار به عقب‌نشینی‌های جدی و پایدار کنند. تجربه جهانی طبقه کارگر و نیز تجربه خود کارگران ایران نشان داده است که قدرت واقعی این طبقه در «وحدتِ عمل» و هم‌زمانی اعتصابات و اعتراضات سراسری است؛ در پیوند دادن مبارزه معیشتی و صنفی با مبارزه سیاسی علیه کل نظام سرمایه‌داری حاکم. غلبه بر پراکندگی و حرکت به سوی هماهنگی سراسری، وظیفه‌ای حیاتی و عاجل در دوره پیشِ رو است. 

حزب کمونیست بر این باور است که طبقه کارگر ایران در دوره‌ای که پیشِ رو دارد، ناگزیر است دو مطالبه محوری و حیاتی را در مرکز مبارزات خود قرار دهد؛ مطالباتی که بدون تحقق آن‌ها، گام‌برداشتن در عرصه‌های بالاتر سازماندهی حزبی، سیاسی و اعمال رهبری بر دیگر جنبش‌های پیشرو اجتماعی، به‌شدت دشوار خواهد بود: 

اول، آزادی رسمی و بی‌قید و شرط حق اعتصاب، در وسیع‌ترین معنای کلمه؛ یعنی به‌رسمیت شناختن حق کارگران برای متوقف کردن کار، در هر سطح و در هر زمان، بدون ترس از معیشت، از اخراج، بازداشت و سرکوب.

دوم، آزادی تشکیل و فعالیت تشکل‌های مستقل کارگری، در معنای جامع و مانع آن؛ یعنی حق کارگران برای ایجاد سندیکا، انجمن، شورا، فدراسیون و هر نوع تشکل منتخب و پاسخ‌گو به خودشان، مستقل از دولت، کارفرما، نهادهای امنیتی و خانه‌کارگرها و شوراهای زرد دولتی. 

تحمیل این دو مطالبه به طبقه حاکم، نه یک خواست فرعی، بلکه پیش‌شرط گشودن راه برای سازماندهی سوسیالیستی و اعمال نقش رهبری‌کننده طبقه کارگر در کل جامعه است. 

تا زمانی که این آزادی‌ها به‌طور رسمی، قانونی و واقعی به‌دست نیامده و تثبیت نشده‌اند، مبارزه طبقه کارگر باید بر تحمیل عملی آن‌ها در همه سطوح متمرکز باشد. به این معنا که کارگران، در متن مبارزه روزمره برای کار، مزد، بیمه، مسکن، ایمنی محیط کار و دیگر مطالبات معیشتی و صنفی، حق خود برای اعتصاب، تجمع، انتخاب نمایندگان واقعی و تشکیل تشکل مستقل را در عمل به کرسی بنشانند و از آن عقب ننشینند. هر اعتصاب، هر تجمع و هر تلاش برای ایجاد تشکل مستقل، حلقه‌ای از زنجیره مبارزه برای تثبیت این آزادی‌های حیاتی است. تنها از دل این تجربه زنده و عملی است که فرهنگ همبستگی، خودسازماندهی و خودرهبری طبقه کارگر می‌تواند شکل بگیرد و نهادینه شود. 

حزب کمونیست ایران بر این حقیقت اساسی تأکید می‌کند که طبقه کارگر تنها طبقه‌ای است که با رهایی خود، کل جامعه را از بند استثمار، ستم و تبعیض رها خواهد کرد. جامعه‌ای که طبقه کارگر برای آن مبارزه می‌کند، جامعه‌ای است مبتنی بر برابری، رفاه عمومی، رفع هر گونه ستم ملی، جنسی، مذهبی و طبقاتی؛ جامعه‌ای بدون استثمار انسان از انسان، بدون فقر و تحقیر. این چشم‌انداز، بر پایه‌ی موقعیت عینی طبقه کارگر در تولید اجتماعی و نقش تعیین‌کننده‌ی او در گردش چرخ زندگی مادی جامعه استوار است. تا زمانی که تولید اجتماعی بر دوش کارگران می‌چرخد، این طبقه می‌تواند و باید قدرت خود را برای درهم‌شکستن مناسبات سرمایه‌داری و برپایی نظمی نوین، سوسیالیستی و انسانی به‌کار گیرد. 

حزب کمونیست، در این روز جهانی و تاریخی، همه کارگران و زحمتکشان، همه سوسیالیست‌ها و آزادی‌خواهان را فرامی‌خواند که حول مطالبات مشترک، برای وحدت، سازمان‌یابی و مبارزه‌ای آگاهانه‌تر و سراسری‌تر گام بردارند. اول ماه مه، روز قدرت و امید طبقه کارگر است؛ این روز را به نقطه عزیمتِ مرحله‌ای نوین از پیکار برای رهایی بدل کنیم. 

حزب کمونیست ایران

اردیبهشت ۱۴۰۵

آوریل ۲۰۲۶

نوشته اطلاعیه حزب کمونیست ایران در آستانه اول ماه مه، روز جهانی کارگر اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

روز یکشنبه 30 فروردین، صدها نفر از ساکنان “کریات شمونا” در اسرائیل در اعتراض به آتش‌بس با لبنان دست به تجمع زدند.

به گزارش رسانه‌ها، این تجمع روز یکشنبه 31 فروردین در مقابل دفتر نخست‌وزیری در اورشلیم و همچنین مقابل سفارت ایالات متحده آمریکا برگزار شد. بر اساس گزارش رسانه دولتی، در پی این اعتراض‌ها، ادارات شهری و مدارس در “کریات شمونا” تعطیل شدند. معترضان اعلام کرده‌اند که مخالف آتش‌بسی هستند که به گفته آنان به حزب‌الله اجازه می‌دهد حضور مسلحانه خود را در نزدیکی مرزهای اسرائیل حفظ کند. شهردار این شهر نیز با توصیف این توافق به‌عنوان “آتش‌بسی خطرناک”، آن را نادیده گرفتن امنیت ساکنان مناطق شمالی اسرائیل دانسته است.

نوشته تظاهرات شهروندان اسرائیل علیه آتش‌بس با لبنان اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا از اجرای سیاستی جدید خبر داد که بر اساس آن، ویزای افرادی که به‌گفته واشینگتن در راستای تضعیف منافع این کشور فعالیت می‌کنند، محدود خواهد شد.

وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا اعلام کرد این سیاست جدید به دولت اجازه می‌دهد تا علیه افرادی که “عامدانه از سوی کشورهای رقیب” اقدام می‌کنند، محدودیت‌های ویزایی اعمال کند. در این بیانیه، اصطلاح “کشورهای رقیب” به کشورهایی اشاره دارد که به دلیل تضاد منافع ملی، ایدئولوژیک، اقتصادی یا ژئوپلیتیکی در برابر آمریکا قرار می‌گیرند. همچنین در این سند تأکید شده است که دولت آمریکا اجازه نخواهد داد قدرت‌های رقیب به دارایی‌های حیاتی دسترسی پیدا کنند یا امنیت و رفاه این کشور را تهدید کنند.

نوشته گسترش سیاست محدودیت ویزا در آمریکا اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

در پی یک تیراندازی در شهر “شریوپورت” در ایالت لوئیزیانا، هشت کودک بین ۱ تا ۱۴ ساله کشته شدند.

به گفته پلیس محلی، این حادثه بامداد یکشنبه 30 فروردین رخ داده و انگیزه عامل تیراندازی اختلافات خانوادگی اعلام شده است. مقام‌های پلیس همچنین اعلام کردند که این تیراندازی در دو خانه مختلف اتفاق افتاده و تحقیقات برای روشن شدن جزئیات بیشتر حادثه ادامه دارد. این رویداد یکی از مرگبارترین موارد خشونت مسلحانه علیه کودکان در ایالت لوئیزیانا در سال‌های اخیر توصیف شده و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته است.

نوشته تیراندازی مرگبار در ایالت لوئیزیانا آمریکا اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

سخنگوی قرارگاه خاتم‌الانبیا اعلام کرد: ایالات متحده آمریکا با حمله به یک کشتی تجاری ایران در دریای عمان، آتش‌بس را نقض کرده است.

بر اساس بیانیه منتشرشده: نیروهای آمریکایی با شلیک به سوی یک کشتی تجاری ایرانی، سامانه ناوبری آن را از کار انداخته و سپس با پیاده‌سازی نیروهای تفنگدار بر عرشه، آن را توقیف کرده‌اند. در این بیانیه، این اقدام “راهزنی دریایی” توصیف شده و آمده است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی این اقدام را بی‌پاسخ نخواهند گذاشت و به‌زودی آن را تلافی خواهند کرد.

نوشته واکنش رژیم ایران به توقیف کشتی باری توسط آمریکا اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

این آکسیون به همت کانون همبستگی با مبارزات انقلابی مردم ایران – گوتنبرگ برگزار شد و شرکت‌کنندگان با سر دادن شعار “نه به اعدام”، خواستار توقف اجرای احکام اعدام و آزادی زندانیان سیاسی شدند. برگزارکنندگان اعلام کردند که این تجمع در واکنش به افزایش موارد اعدام در ایران و همزمان با شرایط حساس منطقه‌ای و فضای ناشی از تنش‌ها و تهدیدهای نظامی شکل گرفته است. شرکت‌کنندگان همچنین با اشاره به وضعیت کنونی ایران، بر ضرورت توجه جامعه جهانی به حقوق بشر و حمایت از مطالبات مردم تأکید کردند.

نوشته تجمع ایرانیان آزادیخواه در گوتنبرگ علیه اعدام ها در ایران اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

یک زن ۴۴ ساله ایرانی‌تبار با هویت “شمیم مافی” در لس‌آنجلس به اتهام همکاری با جمهوری اسلامی در معاملات تسلیحاتی و نقض قوانین فدرال آمریکا بازداشت شد.

بر اساس گزارش‌ها، مقام‌های آمریکایی “شمیم مافی” را متهم کرده‌اند که به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران در انتقال تسلیحات از جمله پهپاد، بمب، چاشنی بمب و میلیون‌ها فشنگ به سودان نقش واسطه داشته است. در این پرونده به یک قرارداد چند ده میلیون دلاری برای انتقال پهپادهای ساخت ایران و همچنین فروش ۵۵ هزار چاشنی بمب به ارتش سودان اشاره شده است. به گفته مقام‌های قضایی، اتهامات “شمیم مافی” در صورت اثبات، می‌تواند تا ۲۰ سال حبس در زندان فدرال را برای او به همراه داشته باشد.

نوشته بازداشت زن ایرانی‌تبار در لس‌آنجلس به اتهام دلال اسلحه اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

در پی دو حادثه کاری در سمنان و سنندج، یک کارگر جان خود را از دست داد و یک کارگر دیگر دچار مصدومیت شد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، یک کارگر کچ‌کار در سمنان در جریان آتش‌سوزی در یک انبار لوازم ساختمانی در بلوار کارگر دچار سوختگی شد و برای درمان به بیمارستان منتقل گردید. جزئیات بیشتری درباره علت وقوع این آتش‌سوزی و هویت این کارگر منتشر نشده است. در حادثه‌ای دیگر در سنندج، یک کارگر سیمبان به نام “حمید حسین‌پناهی” حین انجام کار دچار برق‌گرفتگی شد و جان باخت. وی در یکی از شرکت‌های پیمانکاری توزیع برق کردستان مشغول به کار بوده است.

نوشته جانباختن و مصدومیت دو کارگر در سمنان و سنندج اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

انتقال ناگهانی دو زندانی سیاسی محکوم به اعدام از زندان مرکزی کرج به مکانی نامعلوم، نگرانی‌ها درباره خطر اجرای قریب‌الوقوع حکم آن‌ها را افزایش داده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، “حامد ولیدی” و “نیما شاهی” بعدازظهر یکشنبه ۳۰ فروردین به ‌صورت شتاب‌زده از زندان مرکزی کرج منتقل شده‌اند و تاکنون اطلاعاتی درباره محل نگهداری جدید آن‌ها در دست نیست. این دو زندانی در مهرماه ۱۴۰۴ به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران به اعدام محکوم شده بودند. گزارش‌ها همچنین حاکی است که این افراد در دوران بازجویی با اعمال شکنجه مواجه بوده‌اند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره وضعیت سلامت و شرایط نگهداری آن‌ها را تشدید کرده است.

نوشته انتقال دو زندانی سیاسی محکوم به اعدام از زندان کرج اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.

به‌احتمال فراوان، مذاکرات اسلام‌آباد میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، پس از ناکامی دور نخست، بار دیگر از سر گرفته خواهد شد. در این دور، و شاید در یکی دو دور بعدی، رژیم ایرن عملاً با سه سناریوی اصلی روبرو می شود: نخست، دستیابی به توافقی که در ایران به عنوان توافقی «آبرومندانه» معرفی شود و در آمریکا نیز بتوان آن را نشانه‌ای از «موفقیت سیاسی» دانست؛ دوم، بازگشت به جنگ، با پیامدهایی که دامنه و عمق آن به‌سادگی قابل پیش‌بینی نیست؛ و سوم، تداوم وضعیت فرساینده «نه جنگ، نه صلح» همراه با استمرار فشارهای سیاسی و اقتصادی و ادامه سیاست تحریم‌های حداکثری ترامپ.

با این همه، آینده سیاسی ایران را نمی‌توان تنها در چارچوب این مذاکرات درک کرد. مسئله اصلی آن است که فارغ از نتیجه گفت‌وگوها، در درون جامعه و در ساختار قدرت ایران چه تحولاتی در حال شکل‌گیری است. ایرانِ پساجنگ، حاصل دو روند هم‌زمان خواهد بود: تجدید آرایش قدرت در بالای حاکمیت و بازسازی ظرفیت اجتماعی در پایین.

در مورد روند نخست ، مقاله‌ای از «مناهم مرهاوی» استاد دانشگاه اورشلیم در نشریه فارن پالیسی به تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۲۶، آمده است که حاوی نکاتی مهم درباره تجدید آرایش قدرت در بالای حاکمیت است. در این مقاله، نویسنده استدلال می‌کند که ایران از نظامی با محوریت روحانیت، به نظامی با محوریت ساختار امنیتی ـ نظامی در حال گذار است. به‌زعم او، این تحول محصول صرف جنگ‌های اخیر نیست، بلکه نتیجه روندی چند دهه‌ای است که در بستر جنگ، سرکوب اعتراضات، مهار اصلاحات و گسترش تدریجی نفوذ سپاه پاسداران در حوزه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی شکل گرفته است.

مرهاوی، محمدباقر ذوالقدر را نماد این تغییر می‌داند؛ شخصیتی که نه از مسیر رقابت انتخاباتی و نه از مجرای سیاست‌ورزی متعارف، بلکه از دل سپاه، نهادهای اطلاعاتی و سازوکارهای سخت قدرت در پشت صحنه برخاسته است. از نگاه این تحلیل، اگر سپاه در مرحله‌ای تنها مرزهای قدرت سیاسی را تعیین می‌کرد، اما اکنون خود به یکی از مراکز اصلی حکمرانی بدل شده است. روحانیت همچنان در سطح نمادین، زبانی و ایدئولوژیک حضور دارد، اما نقش واقعی آن در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری کاهش یافته و مرکز ثقل قدرت به شبکه‌های امنیتی منتقل شده است.

این ارزیابی، در خطوط اصلی، با روندهای چند سال اخیر انطباق دارد. امروز در جمهوری اسلامی، هرچند زبان رسمی همچنان مشروعیت دینی است، اما منطق عملی اداره کشور بیش از گذشته از ملاحظات امنیتی، کنترل اجتماعی، مهار بحران و تلاش برای بقاء پیروی می‌کند. به بیان روشن‌تر، اگر روحانیت هنوز سخنگوی نظم رسمی است، اما در عمل این نهادهای امنیتی‌اند که نقش تعیین کننده ای در تعیین مسیر واقعی جمهوری اسلامی یافته ‌اند.

البته این تصویر را نباید به‌گونه‌ای مطلق و بدون پیچیدگی در نظر گرفت. ساختار قدرت در ایران همچنان واجد لایه‌های گوناگون، رقابت‌های درونی و تعادل‌های شکننده میان روحانیت، بوروکراسی، نیروهای نظامی، نهادهای انتصابی و سازوکارهای محدود انتخاباتی است. با این حال، جهت کلی تحول، به‌ویژه در شرایط بحران، به‌روشنی به سوی تمرکز بیشتر قدرت در دست ساختارهای امنیتی میل می‌کند.

یکی از نکات مهم مقاله فارن پالیسی آن است که افزایش فشار خارجی، الزاماً به اصلاحات داخلی نمی‌انجامد. برعکس، در بسیاری موارد، تهدید بیرونی به تقویت همان نهادهایی منجر می‌شود که منافع و موجودیت خود را در منطق کنترل قهری گسترده‌تر تعریف می‌کنند. تجربه چند دهه گذشته نیز نشان داده است که هرگاه فشار بیرونی تشدید شده، دست نهادهای امنیتی برای قبضه بیشتر امور بازتر شده است.

بر همین اساس، اگر مذاکرات اسلام‌آباد به نتیجه نرسد و وضعیت تعلیقی موجود ادامه یابد، محتمل‌ترین پیامد سیاسی آن تحکیم بیشتر موقعیت بلوک امنیتی خواهد بود. حتی در صورت دستیابی به توافق هم به گفته نویسنده این مقاله در بهترین حالت شکل اعمال قدرت، ممکن است نرم‌تر، تند تر یا پیچیده‌تر شود، اما اصل تمرکز امنیتی به‌سادگی دگرگون نخواهد شد.

با این همه، آینده ایران را تنها از زاویه تحولات درون حاکمیت نمی‌توان توضیح داد. تجربه مبارزات اجتماعی و سیاسی در چند دهه اخیر به‌روشنی نشان داده است که جامعه ایران از پایین، نه منفعل است و نه به‌سادگی تابع طراحی‌های بالا قرار می گیرد. هیچ طرحی که در سطوح بالای قدرت، از سوی فرماندهان جدید، مدیران امنیتی یا بوروکرات‌های بحران تدوین شود، نمی‌تواند بدون اصطکاک اجتماعی و بدون هزینه بر جامعه تحمیل شود.

جامعه ایران در عمل آموخته است که نه فشار خارجی راه آزادی را می‌گشاید و نه شکاف‌های درونی حکومت، به‌خودی‌خود، به رهایی منجر می‌شود. اگر چشم‌اندازی برای تغییر وجود داشته باشد، این چشم‌انداز بیش از هر چیز در گرو بازسازی توان اجتماعی، سازمان‌یابی از پایین و پیوند دوباره مطالبات پراکنده در قالبی روشن‌تر و فراگیرتر است.

پایان جنگ، یا حتی کاهش ترس و اضطراب ناشی از احتمال ازسرگیری آن، می‌تواند چنین امکانی را فراهم آورد. جامعه‌ای که زیر سایه جنگ ناگزیر به تعلیق بخشی از مطالبات خود شده، در دوره پساجنگ فرصت خواهد یافت نفس تازه کند، به بازبینی تجربه‌های خود بپردازد و برای دوره‌ای جدید از حرکت اجتماعی و سیاسی آماده شود. در این فضا، مطالباتی چون نان، کار، آزادی بار دیگر می‌توانند محور شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی قرار گیرند.

بحران معیشت، بی‌ثباتی شغلی، فقر، فرسایش طبقه متوسط، تبعیض‌های ساختاری، بحران زیست‌محیطی، نارضایتی‌های نسلی و مسئله حقوق و آزادی‌های مدنی، هیچ‌یک با پایان جنگ از میان نخواهند رفت. برعکس، آنچه در دوران جنگ و شرایط اضطراری موقتاً به حاشیه رانده می‌شود، در دوره پساجنگ با شدتی بیشتر بازخواهد گشت.

دوره پساجنگ در عین حال، دوره بازتعریف اعتبار سیاسی نیروها نیز هست. در بزنگاه‌های تاریخی، جامعه به‌تدریج از سطح شعارهای کلی عبور می‌کند و به داوری عینی‌تری درباره احزاب و فعالین سیاسی می‌رسد. این پرسش‌ها مطرح خواهد شد که چه کسانی در متن جنگ، رنج مردم را دیدند و چه کسانی اسیر محاسبات قدرت، بلندپروازی‌های سیاسی یا توهمات خود شدند؟ چه نیروهایی با تداوم جنگ و تعمیق ویرانی کنار آمدند، و چه نیروهایی کوشیدند نجات جامعه و منافع اکثریت مردم را در مرکز توجه قرار دهند؟ از این نگاه، پایان جنگ لحظه‌ای تعیین‌کننده برای سنجش مشروعیتهای سیاسی نیز هست. جریان‌هایی که بدون کمترین توجه به پیامدهای انسانی، اجتماعی و اقتصادی جنگ، از آن استقبال کرده‌اند یا در برابر ویرانی جامعه سکوت اختیار کرده‌اند، ناگزیر با فرسایش اعتبار خود روبه‌رو خواهند شد. در مقابل، نیروهایی که توانسته‌اند هم با جنگ و هم با نظم مولد جنگ مرزبندی کنند و در عین حال از بازسازی حیات اجتماعی، کاهش رنج عمومی و احیای امید جمعی سخن بگویند، ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری در آینده خواهند داشت.

بر این اساس، ایران در دوره پساجنگ احتمالاً با دو روند متضاد اما هم‌زمان مواجه خواهد بود: از یک سو، تعمیق گرایش به تمرکز امنیتی قدرت در بالا؛ و از سوی دیگر، بازگشت تدریجی جامعه به میدان مطالبه‌گری، اعتراض و سازمان‌یابی از پایین. اگر توافقی میان ایران و آمریکا حاصل شود، این تعارض در شکل ملایم‌تری اما با عمق بیشتر خود را نشان خواهد داد؛ و اگر توافقی در کار نباشد، همین شکاف در بستر فشار اقتصادی و فرسایش اجتماعی می‌تواند به بحران‌های تازه‌تری دامن بزند.

نوشته ایران در دوره پس از جنگ اولین بار در کومه له سازمان کردستان حزب کمونیست ایران. پدیدار شد.