لاپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی | وتار | رۆژنامه‌نووسان له‌ تیرڕه‌سی راسته‌وخۆدا! #

رۆژنامه‌نووسان له‌ تیرڕه‌سی راسته‌وخۆدا! #

گۆڕینی قه‌باره‌ی نوسین: Decrease font Enlarge font
رۆژنامه‌نووسان له‌ تیرڕه‌سی راسته‌وخۆدا! #

ساڵی ٢٠١٣ كۆتاییه‌كی زۆر هه‌ژێنه‌ر و ناخۆش بوو بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ بواری میدیا كار و چالاكی ده‌كه‌ن، به‌ تایبه‌ت هه‌واڵنێران و وێنه‌گران. ساڵی    رابروویش وه‌كوو ساڵی پێشوو و چه‌ند ساڵی پێشتڕ، به‌ تایبه‌ت پاش هێرشی ئامریكا بۆ سه‌ر ئه‌فغانستان و عێراق و له‌ ماوه‌ی ٣ ساڵ له‌ ده‌ستپێكی شه‌ڕ له‌ سوریه‌، ساڵێكی خوێناوی بوو بۆ هه‌ڵسووڕاوانی بواری راگه‌یاندن و وێنه‌گرانی به‌شی هه‌واڵنێریی له‌ جیهاندا.

به‌ پێی راپۆرتی "رێكخراوی هه‌واڵنێراانی بێ سنوور" له‌ ساڵی ٢٠١٣ی زایینی له‌ جیهان، ٧١ رۆژنامه‌نووس له‌ كاتی جێبه‌جێ كردنی ئه‌ركه‌كانیان له‌ ناوچه‌ جیاجیاكانی جیهان گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.

له‌ راپۆرتی ئه‌م رێكخراوه‌یه‌دا هاتووه‌: "ناوچه‌گه‌لێك كه‌ تێیاندا زۆرترین رێژه‌ی كوژراوه‌كان تۆمار كراون، به‌ پێی ئاستی ژماره‌ی رۆژنامه‌نووسه‌ گیان به‌ختكردووه‌كان به‌م چه‌شنه‌یه‌: ئاسیا (٢٤ كه‌س)، رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و ئافریقای باكور (٢٣ كه‌س)‌. رۆژنامه‌نووسانی گیان به‌ختكردوو له‌ ئافریقای ره‌ش، به‌ ده كوژراو كه‌متر له‌ ساڵی ٢٠١٢  كه‌ ٢١ رۆژنامه‌نووس تێدا بوونه‌ قوربانی، کۆژرانی رۆژنامەنووسان به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو تێیدادابه‌زیوه‌. ئه‌م دابه‌زینه‌ به‌ هۆی كه‌متر بوونی رێژه‌ی رۆژنامه‌نووسانی كوژراو له‌ سومالییه‌ كه‌ ژماره‌یان (٧ كه‌س)  بووه‌ که ساڵی ٢٠١٢ له‌م وڵاته‌ ١٨ رۆژنامه‌نووس كوژاربوون. له‌ كیشوه‌ری ئامریكادا له‌ ساڵی رابردوودا، رێژه‌ی كوژرانی رۆژنامه‌نووسان دابه‌زیوه‌. ژماره‌ی رۆژنامه‌نووسانی كوژراو له‌ كاتی به‌ڕێوه‌بردنی كار و ئه‌ركه‌كانیان، له‌ ١٥ كه‌سه‌وه‌ له‌ ساڵی ٢٠١٢ بۆ ١٢ كه‌س له‌ ساڵی ٢٠١٣ كه‌می كردووه‌. سوریه‌، سومالی و پاكستان له‌ نێو پێنج وڵاتی مه‌رگهێنه‌ر بۆ رۆژنامه‌نووسان، شان به‌ شانی یه‌كتر وه‌ستاون. دوو وڵاتی هێند و فیلیپین ته‌واوكه‌ری لیستی پێنج وڵاتی كوشتارگای رۆژنامه‌نووسان له‌ ئاستی جیهان دان. وڵاتانی برێزیل و مكزیك ده‌توانن وه‌ك ئه‌ندامانی "جێگر"ی ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ كوشتنی رۆژنامه‌نووساندا چاو لێبكرێن. ئه‌گه‌رچی له‌ برێزیل ژماره‌ی كوژراوه‌كان وه‌ك ساڵی رابردوو پێنج كه‌س بوو، به‌ڵام له‌ مكزیك ٢ رۆژنامه‌نووس كوژراون، سێ كه‌سی دیكه‌ش تا ئێستا‌ بێسه‌روشوێن كراون. له‌ یه‌كساڵ له‌وه‌پێشه‌وه‌، پاش ‌ به‌ده‌سه‌ڵات گه‌یشتنی "حێزبی شۆڕشگێڕی یاسای گشتی"، گوشاری ناوه‌نده‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان بۆ‌سه‌ر میدیا و راگه‌یاندنه‌كان و دیارده‌ی خۆسانسۆری زیادی كردووه‌، هۆكاری كه‌م بوونه‌وه‌ی رێژه‌ی قه‌تڵ و كوشتاری رۆژنامه‌نووسان له‌م وڵاته‌ش بۆ ئه‌م راستی خۆسانسۆر کردن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌."

زۆربه‌ی كوژاروه‌كان له‌ ساڵی ٢٠١٣دا رۆژنامه‌نووسانی بواری چاپه‌مه‌نی بوون، كه‌متر له‌ یه‌ك له‌سه‌ر سێی كوژراوه‌كان له‌ ناوچه‌ شه‌ڕلێكراوه‌كاندا گیانیان له‌ده‌ستداوه‌. له‌م نێوه‌دا ده‌توانرێت ئاماژه‌ به‌ رۆژنامه‌نووسانی سوری و داغستان (داغستان ناوچه‌یه‌كه‌ له‌ روسیه‌) بكرێت. رۆژنامه‌نووسانی كوژراوی دیكه‌ له‌ كاتی ئاماده‌ كردنی هه‌واڵ و راپۆرت له‌ كرده‌وه‌ خۆكوژییه‌كان (له‌ ئه‌یاله‌تی چتیسگری هێند، به‌لوچستان له‌ پاكستان) و یان له‌ لایه‌ن بانده‌كانی جه‌نایه‌تكاری رێكخراو و یان میلیشیا ئیسلامگه‌راكانه‌وه‌ كوژراون."

"كریستۆف دولوار" سكرتێری یه‌كه‌می رێكخراوی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور سه‌باره‌ت به‌ دابه‌زینی رێژه‌یی كوژرانی رۆژنامه‌نووسان له‌ ساڵی ٢٠١٣ دا ده‌ڵێت: "به‌داخه‌وه‌ دابه‌زینی رێژه‌ی كوژرانی رۆژنامه‌نووسان، نیشانه‌ی باش بوونی بواری ئازادی میدیاكان و راگه‌یاندن له‌ ئاستی جیهاندا نییه‌. دابه‌زینی رێژه‌ی كوژران به‌ چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی زۆریی رۆژنامه‌نوسانی رفێندراو و هه‌ڕه‌شه‌ و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ر ژیانی باقی رۆژنامه‌نووسان ته‌واو بووه‌."

هه‌واڵنێرانی بێ سنوور له‌ درێژه‌دا ده‌نووسێت: "ژماره‌ی رۆژنامه‌نووسه‌ كوژراوه‌كان له‌ كاتی ئاماده‌ كردنی هه‌واڵ و راپۆرت له‌ ساڵی ٢٠١٣ دا له‌ چاو ساڵی رابردوو ٢٠ له‌سه‌د دابه‌زیوه‌. ساڵی ٢٠١٢ به‌ ٨٨ كوژراو و چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی ٣٣ له‌سه‌دی كوژراوه‌كان، ساڵێكی خوێناوی و مه‌رگبار بۆ رۆژنامەنووسان بوو. جێگای وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌ كه‌ ٦٧ كه‌س له‌ ساڵی ٢٠١١، ٥٨ كه‌س له‌ ساڵی ٢٠١٠، ٧٥ كه‌س له‌ ساڵی ٢٠٠٩ و ٦٠ كه‌س له‌ ساڵی ٢٠٠٨، له‌ رۆژنامه‌نووسان گیانیان له‌ده‌ستداوه‌. چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی به‌رچاوی هه‌ڕه‌شه‌ و په‌لامار و ده‌ستدرێژی بۆ سه‌ر رۆژنامه‌نووسان له‌ لایه‌ن گروپه‌ غه‌یره‌ ده‌وڵه‌تیەکان و هێزه‌ چه‌كداره‌كانه‌وه‌، كه‌م بوونه‌وه‌ی ئاستی كوژرانی رۆژنامه‌نووسان له‌ ساڵی ٢٠١٣ی داپۆشیوه‌. له‌ ساڵی ٢٠١٣ دا رۆژنامه‌نووسان به‌ شێوه‌ی سیستماتیك له‌ لایه‌ن هێزه‌ ئه‌منیه‌تییه‌كانی توركیه‌وه‌ له‌ كاتی ناڕه‌زایه‌تیه‌كانی مه‌یدانی "ته‌قسیم" هێرشیان كرایه‌ سه‌ر، هه‌ر ئه‌م ره‌وته‌ له دوایین رۆژه‌كانی ساڵدا له‌ ئۆكراین دووپات بۆوه‌. "به‌هاری برێزیل" هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ١٠٠ حاڵه‌ت توندوتیژی له‌دژی رۆژنامه‌نووسان كه‌ زۆربه‌ی حاڵه‌ته‌كان له‌ لایه‌ن پۆلیسی نیزامی دژه‌ شۆرشه‌وه‌ به‌ڕێوه‌چوو. له‌ كۆلۆمبیا و مكزیكیش شه‌پۆلی ئێعترازی جه‌ماوه‌ر هاوكات بووه‌ له‌گه‌ڵ كه‌ش و هه‌وایه‌كی سه‌ركوتی هاوشێوه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ باس كران. هه‌ڵسووڕاوانی بواری میدیا و راگه‌یاندنه‌كان له‌ هێڵی یه‌كه‌می حه‌ره‌كه‌ت و جوڵه‌ سیاسییه‌كان و یان شه‌ڕی نێوان ئایینه‌كان بوون كه‌ ئاژه‌وه‌ و نائه‌منیان پێكهێنا و وڵاتانی وه‌كوو میسر و لیبی و عێراقیان هه‌ژاند".

به‌ پێی راپۆرتی ئه‌م رێكخراوه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌، چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی ئاماری رۆژنامه‌نووسانی رفێندراو، یه‌كێك له‌ پێوه‌ره‌كانی ساڵی ٢٠١٣ له‌چاو ساڵی ٢٠١٢ی زایینی بوو. "له‌ ساڵی ٢٠١٣ دا ٧٨ رۆژنامه‌نووس رفێندراون كه‌ ئه‌م ئاماره‌ له‌ ساڵی ٢٠١٢ ته‌نیا ٣٨ حاڵه‌ت بوو. ٧١ حاڵه‌ت واته‌ زۆربه‌ی رۆژنامه‌نووسانی رفێندراو له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و ئافریقای باكور، روویان داوه‌. ئه‌مساڵ ته‌نیا ٤٩ رۆژنامه‌نووس له‌ سوریه‌ و ١٤ كه‌سی دیكه‌ له‌ لیبی رفێندران. له‌ سوریه‌ له‌ ساڵی ٢٠١٣ دا رفاندنی رۆژنامه‌نووسان، خێرایی و شێوازێكی سیستماتیكی به‌ خۆیەوه‌ گرتووه‌.  رۆژنامه‌نووسانی بیانی له‌ لایه‌ن رژیم و گروپه‌ ئیسلامییه‌كانی وه‌ك "حكومه‌تی ئیسلامی عێراق و شام" و "جبهه‌نه‌سر" كراونه‌ته‌ ئامانج، سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ هاوكارانی سوری‌ ئه‌وان به‌ چه‌ند قات زیاتر به‌ره‌وڕووی مه‌ترسی كوشتن و رفاندن ده‌بنه‌وه‌.  لانیكه‌م ١٨ هه‌واڵنێری راگه‌یاندنه‌ بیانییه‌كان و ٢٢ هه‌ڵسووڕاوی سوری، بێسه‌روشوێن كراون و یان به‌ بارمته‌ گیراون."

ئه‌م رێكخراوه‌یه‌ له‌ درێژه‌دا ده‌نووسێت: "توندوتیژی و نه‌بوونی ئه‌منیه‌ت، هه‌روا هۆكاری سه‌ره‌كی دوورخرانه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ رۆژنامه‌نووسانه‌. له‌ ساڵی ٢٠١٣دا توندوتیژی و شه‌ڕ له‌ سوریه‌ هۆكاری سه‌ره‌كی جێهێشتنی ئه‌م وڵاته‌ له‌ لایه‌ن ٣١ رۆژنامه‌نووسه‌وه‌ بووه‌. زۆرێك له‌وان به‌ بێ هیچ پشتیوانییه‌كی ماڵی هه‌ر ئێستا له‌ وڵاتانی توركیه‌، میسر، ئۆردۆن و لیبی، ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن. ئه‌م رۆژنامه‌نووسه‌ دوورخراوانه‌ له‌ میسر، به‌ لایه‌نگریی له‌ ئێخوان المسلمین تۆمه‌تبار ده‌كرێن و یان ده‌بنه‌ قوربانی هه‌ڵسوكه‌وتی ره‌گه‌زپه‌ره‌ستانه‌ له‌ لایه‌ن مه‌ئمورانی ئه‌منیه‌تی ئۆردۆنی و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت و یان ئه‌وه‌یكه‌ لایه‌نگرانی ئه‌سه‌د له‌ لۆبنان هه‌ڕه‌شه‌ی كوشتنیان لێده‌كه‌ن. له‌ ئێران سه‌ره‌ڕای هه‌ڵبژاردنی حه‌سه‌ن رۆحانی له‌ مانگی ژوئه‌نی ٢٠١٣ دا و سه‌ره‌ڕای وه‌عده‌ و به‌ڵێنه‌كانی كرانه‌وه‌ی كه‌ش و هه‌وای سیاسی، به‌ڵام لانیكه‌م ١٢ هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندن بۆ پاراستنی ئه‌منیه‌تی گیانیان له‌ به‌رامبه‌ر‌ سه‌ركوتی رژیمی تاران، ناچار بوون ئه‌و وڵاته‌ به‌جێبێڵن. كوشتاری رۆژنامه‌نووسان له‌ سومالی هه‌روا به‌رده‌وامه‌، زۆربه‌یان سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یكه‌ له وڵاتی‌ "كێنیا" ده‌بنه‌ قوربانی هه‌ستی قه‌وم په‌ره‌ستانه‌، به‌ڵام به‌ ناچاری په‌نا بۆ ئه‌م وڵاته‌ ده‌به‌ن.

لانیكه‌م ١٧٨ رۆژنامه‌نووس تا به‌ ئه‌مڕۆ له‌ زینداندا به‌سه‌ر ده‌به‌ن. وڵاتانی چین، ئێریتره‌، توركیه‌، ئێران و سوریه‌ وه‌ك ساڵی پێشوو، ٥ زیندانی گه‌وره‌ی جیهان بۆ رۆژنامه‌نووسان به‌ ئه‌ژمار دێن. له‌م وڵاتانه‌ ژماره‌ی رۆژنامه‌نووسانی زیندانی، وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه‌.

"جگه‌ له‌ ٧١ رۆژنامه‌نووسی كوژراو، داسی مه‌رگ نراوه‌ته‌ سه‌ر ملی ٣٩ هاوڵاتی هه‌واڵنێر و وێبلانگ نووس.

"كریستۆف دولوار" سكرتێری یه‌كه‌می رێكخراوی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور له‌ سوخه‌‌نڕانی خۆی له‌ به‌رامبه‌ر كۆبوونه‌وه‌ی تایبه‌تی شورای ئه‌منیه‌تی رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ ژێر ناوی "پارێزگاری له‌ رۆژنامه‌نووسان بكه‌ین" له‌ رێكه‌وتی ١٣ی مانگی دسامبری ٢٠١٣ به‌ پێداگری له‌سه‌ر په‌ره‌سه‌ندنی خه‌بات له‌گه‌ڵ پارێزراوی له‌ سزا، خوازیاری دانانی یاسا و رێسای پێش بینی كراو له‌ بڕیارنامه‌ی ١٧٣٨ی شورای ئه‌منیه‌ت بۆ هه‌موو "هه‌ڵسووڕاوانی بواری راگه‌یاندن بوو". سكرتێری یه‌كه‌می رێكخراوی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور خوازیاری زیاد كردنی ته‌بسه‌ره‌یه‌ك به‌ به‌ندی ١٨ی په‌یڕه‌وی ناوخۆی ناوه‌ندی قه‌زایی نێونه‌ته‌وه‌یی له‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌سه‌ر پێناسەی جه‌نایه‌تی شه‌ڕ بوو، ناوبراو داوای كرد "هێرشی به‌ئه‌نقه‌ست له‌دژی رۆژنامه‌نووسانیش ده‌بێ وه‌ك جه‌نایه‌تی جه‌نگی بێته‌ ئه‌ژمار و پێناسه‌ بكرێت."

پێنج وڵاتی مه‌رگهێنه‌ر بۆ رۆژنامه‌نووسان!

به‌ وته‌ی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور، سوریه‌: "بۆته‌ گۆڕستانی هه‌ڵسووڕاوانی بواری راگه‌یاندن كه‌ لانیكه‌م ١٠ رۆژنامه‌نووس و ٣٥ هه‌واڵنێری تێیدا كوژراون".  له‌ سوریه‌ سه‌ركوتی خوێناوی رژیمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌دژی خه‌ڵك و هه‌ڵسووڕاوانی بواری راگه‌یاندن به‌رده‌وامه‌. قوربانیان زیاتر له‌ رابردوو ده‌بنه‌ ئامانجی هێرشی جه‌هادییه‌كانی ئه‌لقاعیده‌ كه‌ هه‌ر هه‌ڵسووڕاوێكی بواری راگه‌یاندن به‌ سیخۆڕ و یان كافر ناولێبده‌ن. ساڵی ٢٠١٣ له‌ ناوچه‌ "ئازاد كراوه‌كان"یش جه‌نایه‌ت له‌دژی رۆژنامه‌نووسان به‌ تێرۆر كردنی رۆژنامه‌نووسی سوری "محه‌ممه‌د سه‌عید" و له‌سێداره‌ دانی رۆژنامه‌نووسی عێراقی "یاسر فه‌یسه‌ل ئه‌لجه‌میلی"، تۆمار كرا.  

له‌ درێژه‌ی راپۆرتی ساڵیانه‌ی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور ده‌بینین كه وڵاتی‌" هێند" به‌ ٨ رۆژنامه‌نووسی كوژراو، یه‌كێك له‌ بێ وێنه‌ترین شه‌پۆله‌كانی توندوتیژی له‌دژی رۆژنامه‌نووسانی تۆمار كرد. بانده‌ مافیاییه‌كان، گروپه‌ سیاسییه‌كانی نه‌یار و پۆلیس، هۆكاری سه‌ره‌كی قه‌تڵ و كوشتاری رۆژنامه‌نووسانن.  

فیلیپین:یش به‌ ٨ رۆژنامه‌نووسی كوژراو، كه‌ كوشتنه‌كان هاوشێوه‌ بووه‌، له‌ لایه‌ن كه‌سانی "نه‌ناسراوه‌وه‌" به‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ ماتۆڕ سیكلێت، ركوردێكی دیكەی‌ له‌ كوشتاری رۆژنامه‌نووسان له‌م وڵاته‌ی تۆمار كرد.

سومالی: رۆژنامه‌نووسه‌ كوژراوه‌كانی ئه‌م وڵاته‌ قوربانی ده‌ستی ئیسلامگه‌راكانی گروپی "ئه‌لشه‌باب"ن. كوشتاری به‌ئه‌نقه‌ستی رۆژنامه‌نووسان كه‌ش و هه‌وای ترس و خۆفی له‌ نێو كۆمه‌ڵگا و بواری راگه‌یاندن پێكهێناوه‌.

پاكستان: به‌ وته‌ی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور "٧ رۆژنامه‌نووسی كوژراو له‌م وڵاته‌ له‌ پێناو گه‌یاندنی هه‌واڵ و زانیاری راست و دروست به‌ هاوڵاتیانی وڵاته‌كه‌یان گیانیان له‌ده‌ستداوه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یكه‌ زۆربه‌ی توندوتیژییه‌كان له‌دژی رۆژنامه‌نووسان له‌ ناوچه‌ عه‌شیره‌نشینه‌كان و به‌لوچستان به‌ڕێوه‌ده‌چێت، به‌ڵام كوشتاری رۆژنامه‌نووسان ته‌نیا له‌ لایه‌ن توندڕه‌وانی ئه‌م دوو ناوچه‌یه‌وه‌ ئه‌نجام نادرێت. دوو رۆژنامه‌نووسی كوژراو له‌ كه‌راچی، ئه‌م شاره‌ی كردۆته‌ یه‌كێك له‌ مه‌ترسیدارترین شاره‌كانی پاكستان. كاربه‌ده‌ستانی گه‌نده‌ڵی مه‌حه‌للی، پۆلیس و پارێزراوی ئه‌وان له‌ لێپرسینه‌وه‌ و سزادان، ئازادی گه‌یاندنی زانیاری راست و دروستی له‌م وڵاته‌ی به‌ره‌وڕووی گه‌لێك مه‌ترسی خۆفناك كردۆته‌وه‌".

پێنج زیندانی گه‌وره‌ی جیهان بۆ رۆژنامه‌نووسان!

چین: "وڵاتی چین به‌ شێوه‌ی فه‌رمی، ١٠٠ هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندنی به‌ند كردووه‌. ٣٠ رۆژنامه‌نووس و ٧٠ وێبلاگ نووسی زیندانی جگه‌ له‌ رفێندراوان و یان ده‌ستبه‌رسه‌ر كردنه‌ بێ ناونیشانه‌كان که له‌ "زیندانی تاریك"دان. سیاسه‌تی سه‌ركوت له‌ چین بۆ كۆنترۆڵی زانیاری و هه‌روه‌ها گه‌یاندنی راست و دروستی زانیاری به جەماوەر، رۆژ به‌ رۆژ زیاتر په‌ره‌ ده‌ستێنێت.  

ئێریتره‌: "ئه‌م وڵاته‌ ئافریقاییه‌ به‌ ٢٨ رۆژنامه‌نووسی به‌ندكراو، بۆته‌ جه‌هه‌نه‌مێك بۆ هه‌ڵسووڕاوانی بواری راگه‌یاندن. ١١ كه‌س له‌وان كه‌ له‌ ساڵی ٢٠٠١ ده‌ستبه‌سه‌ر كران، تا به‌ ئه‌مڕۆ دادگایی نه‌كراون. ئێریتره‌ گه‌وره‌ترین زیندانی ئافریقا بۆ رۆژنامه‌نووسان، یه‌كێك له‌ وڵاتانی دیكتاتۆریی سه‌ره‌ڕۆ له‌ جیهاندا دێته‌ ئه‌ژمار‌. رۆژنامه‌نووسان له‌ ژووره‌ تاكه‌كه‌سییه‌ ژێرزه‌مینییه‌كان راده‌گیردرێن و به‌ره‌وڕووی هه‌ڵسوكه‌وتی خراپ ده‌بنه‌وه‌ و یان ئه‌وه‌یكه‌ له‌ فه‌رامۆشی دا گیانیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن. تا ئێستا لانیكه‌م حه‌وت رۆژنامه‌نووس له‌ زیندانه‌ نهێنییه‌كاندا، خۆیانكوشتەوە ‌ و یان به‌ هۆی نه‌خۆشیه‌وه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌".

توركیه‌: "وڵاتی توركیه‌ زیندانێكی گه‌وره‌ی دیكه‌ بۆ رۆژنامه‌نووسان له‌ جیهان دایه‌. توركیه‌ وڵاتی رۆژنامه‌نووسانی ته‌بره‌ئه‌ نه‌كراو له‌ تاوانه‌، لانیكه‌م ٢٧ رۆژنامه‌نووسی بواری راگه‌یاندن و دوو هاوكاری بواری میدیایی، له‌ زیندانه‌كانی ئه‌م وڵاته‌دا به‌سه‌ر ده‌به‌ن. ئیسڵاحی یاسای گشتی و ده‌ستپێكی وتووێژ له‌گه‌ڵ شۆڕشگێڕانی كورد، تا ئه‌مڕۆ سه‌رچاوه‌ی ئاڵوگۆڕێكی زۆر نه‌بوون. توركیه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌بوونی ناوه‌ندی دیمۆكراتیك و راگه‌یاندنی هه‌مه‌ جۆر، له‌ هه‌مان حاڵدا به‌ كرده‌وه‌گه‌لی قه‌زایی و ئه‌منیه‌تی كه‌ زۆر جار به‌ تاوانی "پیلانگێڕی" پشت ئه‌ستووره‌، یه‌كێك له‌ زیندانه‌ گه‌وره‌كانی جیهان بۆ رۆژنامه‌نووسانه‌. ئه‌م دژ به‌ یه‌ك بوونه‌، ئازادی بواری راگه‌یاندنی له‌م وڵاته‌ی به‌ره‌وڕووی گه‌لێك مه‌ترسی جیدی كردۆته‌وه‌."

ئێران: "ئێران به‌ پێی ره‌واڵی جێكه‌وتوو له‌م وڵاته‌ ركوردداری زیندانی كردنی رۆژنامه‌نووسان له‌ جیهانه‌‌. ئه‌م وڵاته‌ به‌ ٢٠ رۆژنامه‌نووس و ٥١ وێبلاگ نووسی زیندانی، هه‌روا جه‌هه‌نه‌مێكه‌ بۆ چالاكوانانی بواری چاپه‌مه‌نی و راگه‌یاندنه‌كان. رێكخراوی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور له‌ راپۆرته‌كه‌ی خۆیدا سه‌باره‌ت به‌ ئێران ده‌نووسێت: "له‌ سه‌ره‌تای ساڵی٢٠١٣ زایینی ، ٧٦ هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندن له‌ ئێران ده‌ستبه‌سه‌ر كراون، كه‌ ٤٢ حاڵه‌ت دوای هه‌ڵبژاردنه‌كانی مانگی جۆزه‌ردانی ئه‌مساڵ راگه‌یه‌ندراوه‌. له‌م ماوه‌دا ١٧ هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندن حوكمی یه‌ك تا ٩ ساڵ زیندانیان بۆ ده‌رچووه‌. ١٢ رۆژنامه‌ و گۆڤار راگیراون یان نارچار به‌ بڵاو نه‌بوونه‌وه‌ كراون. هه‌ڵسوكه‌وتی نامرۆڤانه‌ له‌گه‌ڵ زیندانیانی نه‌یاری رژیم له‌ به‌ندیخانه‌كان، هه‌روا به‌رده‌وامه‌. زۆرێك له‌م زیندانیانه‌ له‌ حاڵێكدا كه‌ به‌ سه‌ختی نه‌خۆش و له‌ بارودۆخێكی خراپ و مه‌ترسیداردا به‌سه‌ر ده‌به‌ن، هه‌روا له‌ مافی عیلاج و ده‌رمان كردنی پزیشكی بێبه‌ش كراون."

سوریه‌: هه‌واڵنێرانی بێ سنوور لە درێژەی راپۆرتەکەیدا ده‌نووسێت، سوریه‌ به‌ "بیست رۆژنامه‌نووسی زیندانی، پێنجه‌مین زیندانی گه‌وره‌ی جیهان بۆ رۆژنامه‌نووسان به‌ ئه‌ژمار دێت. ئه‌گه‌ر ره‌وتی ده‌ستبه‌سه‌ر كردنه‌كان له‌ لایه‌ن مه‌ئمورانی ئه‌منیه‌تی رژیمی سوریه‌وه‌‌ خاو بۆته‌وه‌، به‌ڵام ده‌یان هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندن هه‌روا له‌ زیندانه‌كانی ئه‌م رژیمه‌دا به‌ند كراون. به‌شێك له‌ رۆژنامه‌نووسه‌ رفێندراوه‌كانیش له‌ لایه‌ن گروپه نه‌یاره‌كان به‌ تایبه‌ت جیهادییه‌ ئیسلامگه‌راكانه‌وه‌‌ به‌ند كراون".

ئه‌گه‌رچی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور له‌ راگه‌یاندنێكدا له‌ رێكه‌وتی ٦ی دسامبری ٢٠١٣ی زایینی كوشتنی رۆژنامه‌نووس "كاوه‌ گه‌رمیانی" سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری "رایه‌ڵ" له‌ كوردستانی عێراقی ئیدانه و مەحکوم‌ كرد، به‌ڵام له‌ راپۆرته‌كه‌ی خۆیدا باسی له‌ بارودۆخی رۆژنامه‌نووسان له‌ عێراق و هه‌رێمی كوردستانی ئه‌م وڵاته‌ نه‌كردووه‌. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێكدایه‌ كه‌ ساڵانه‌ له‌ عێراق چه‌ندین رۆژنامه‌نووس و هه‌ڵسووڕاوی بواری راگه‌یاندن له‌ كاتی ئاماده‌ كردنی هه‌واڵ و راپۆرت و به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌رك و چالاكییه‌كانیان، گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ و یان زیندانی و له‌ لایه‌ن به‌رپرسان و هێزه‌ ئه‌منیه‌تییه‌كانه‌وه‌ لێیان دراوه‌ و ئه‌زیه‌ت و ئازار كراون.  

له‌ راپۆرتی ساڵانه‌ی هه‌واڵنێرانی بێ سنوور، وڵاتانی فه‌نلاند، هوله‌ند و نۆروێژ، له‌ سه‌رووی ئه‌و وڵاتانه‌دان كه‌ ئازادی چاپه‌مه‌نی و راگه‌یاندنیان له‌ ماوه‌ی سێ ساڵی رابردوودا به‌رده‌وام ره‌چاو كردووه‌.

بێگومان وڵاتێك كه‌ زیندانی رۆژنامه‌نووسان یان كوشتارگای بواری راگه‌یاندن و قه‌ڵه‌م به‌ ئه‌ژمار دێت، به‌ شێوه‌یه‌كی ترسناكتر زیندانێكی گه‌وره‌ بۆ زۆربه‌ی دانیشتووانه‌كه‌یه‌تی و كوشتارگایه‌كی گه‌وره‌تره‌ بۆ بێده‌نگ كردنی هه‌ر ده‌نگێكی ناڕازی و نه‌یار. هه‌موو دیكتاتۆره‌كان، زۆرتر له‌ گولله‌، له‌ قه‌ڵه‌می‌ ئازا، بوێر و بیروڕای پێشكه‌وتوو و بیرجیاواز ترس و خۆفیان له‌دڵ ده‌نیشێت، چونكه‌ قەڵەمە بوێرەکان، گه‌نده‌ڵیی سه‌روه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وان له‌قاو ده‌ده‌ن و كۆمه‌ڵگا له‌ دژیان وشیار ده‌كه‌نه‌وه‌‌ و ده‌هه‌ژێنن، هه‌ر بۆیه دەسەڵاتداران، ‌ په‌نا بۆ ترساندن و كوشتن ده‌به‌ن. وڵاتێك كه‌ ئازادی رۆژنامه‌گه‌ریی تێدا نەبێت‌ و رێگای گەیاندنی زانیاری راست و دروست به‌ دانیشتووانه‌كه‌ی نەدات، قسه‌ له‌ ئازادی و دیمۆكراسی، بێجگه‌ له‌ گه‌مه‌ و فریو، هیچی دیكه‌ نییه‌.  

٥ی ژانویه‌ی ٢٠١٤

# ئەم بابەتە که ژمارەی ١٨ گۆڤاری "شار" به رێکەوتی ١٥/١/٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوه.

 

ن: حه‌سه‌ن ره‌حمان په‌ناه

و: په‌روین عه‌لی مورادی

 

  • ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل
  • چاپكردنی هه‌واڵ چاپكردنی هه‌واڵ
  • ته‌نها به تێکست ته‌نها به تێکست

Tagged as:

هیچ چاوگێک بۆ ئه‌م هه‌واڵه دیارینه‌کراوه

هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌واڵ

0