لاپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی | وتار | گفتگۆی خالید محه‌ممه‌د زاده‌ رۆژنامه‌نووس له‌گه‌ڵ ئیبراهیم عه‌لیزاده‌ سه‌باره‌ت به‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان

گفتگۆی خالید محه‌ممه‌د زاده‌ رۆژنامه‌نووس له‌گه‌ڵ ئیبراهیم عه‌لیزاده‌ سه‌باره‌ت به‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان

گۆڕینی قه‌باره‌ی نوسین: Decrease font Enlarge font

به‌شێك له‌م گفتگۆیه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌ رۆژی سێشه‌ممه‌ ٣ی سپتامبری ٢٠١٣ بڵاو بۆته‌وه‌.

ئاوێنه‌: ره‌خنه‌ی‌ ئه‌وه‌ له‌ كۆمه‌له‌ ده‌گیرێت كه‌ چونه‌ وه‌ك رێكخراوێكی‌ سه‌ر به‌ حیزبی‌ كمونیستی‌ ئێران به‌شداری‌ كونگره‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ ده‌كات؟ ئه‌مه‌ هه‌م ره‌خنه‌ی‌ چه‌په‌كانه‌‌و هه‌م لایه‌نی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌؟
وڵام: به‌شداری كردن له‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی سیاسه‌تێك نییه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ كتۆپڕ به‌سه‌ریدا كه‌وتبین. بڕیاری كۆنگره‌كانی كۆمه‌ڵه‌ و به‌ تایبه‌ت كۆنگره‌ی ١٥ كه‌ هاوینی ساڵی رابردوو به‌ڕێوه‌چوو، رێگای ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی پێداوین. به‌شداری ئێمه‌ له‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی پێوه‌ندی به‌ ستراتێژی ئیمه‌ بۆ نه‌هێشتنی سته‌می نه‌توایه‌تی له‌ سه‌ر میلله‌تی كورد له‌ كوردستانی ئیرانه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی دابه‌شكراو له‌ نیوان چوار ده‌وڵه‌ت دایه‌.. چ له‌ به‌رنامه‌ی حێزبی كۆمۆنیستی ئێراندا و چ به‌ تایبه‌ت له‌ به‌رنامه‌ی كۆمه‌ڵه‌دا له‌سه‌ر پێویستی دابین بوونی مافی دیاری كردنی چاره‌نووس به‌ واتای مافی جیابوونه‌وه‌ و پێكهێنانی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ بۆ گه‌لی كورد پێداگری كراوه‌. ئێمه‌ ستراتێژی روونمان بۆ خه‌بات له‌ پێناوی دابین بونی ئه‌م مافه‌دا هه‌یه‌ و به‌كرده‌وه‌ له‌ هه‌موو مه‌یدانه‌كانی دا حزوورمان بووه‌، گیانبازی كراوه‌ و قوربانی دراوه‌. ئێمه‌ خۆمان به‌ خاوه‌نی كێشه‌كه‌ ده‌زانین و تا راده‌یه‌كی گه‌لێك به‌رچاو متمانه‌ی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵكی كوردستانیشمان له‌و رووه‌وه‌ به‌ده‌ستهێناوه‌. كه‌وایه‌ هه‌ر حه‌ره‌كه‌تێك كه‌ پێوه‌ندی به‌و مه‌سه‌له‌یه‌وه‌ هه‌بێت، چ ئیجابی و چ سه‌لبی ئێمه‌ به‌ خۆمانی مه‌ربوت ده‌زانین و ره‌ییمان له‌سه‌ری ده‌بێت. ره‌خنه‌یه‌ك كه‌ له‌ لایه‌ن چه‌په‌وه‌ له‌و هه‌ڵوێسته‌ی ئێمه‌ ده‌گیرێ، ره‌خنه‌ی كه‌سانێكه‌ كه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی مافی دیاری كردنی چاره‌نووسدا خۆیان به‌ بێ وه‌زیفه‌ ده‌زانن و هه‌ر بۆیه‌ به‌ كێشه‌كانیشێه‌وه‌ سه‌رقاڵ نین. هه‌ر ئه‌وانه‌ ئه‌و كاته‌ی كه‌ له‌ رێبازی كۆمۆنیستی لایان نه‌دابوو و به‌ بۆنه‌ی بوونیان له‌ ناو كۆمه‌ڵه‌دا هێشتا خۆیان به‌رامبه‌ر به‌ بزووتنه‌وه‌ی خه‌ڵكی كورد به‌ بێ وه‌زیفه‌ نه‌ده‌زانی، داوایان ده‌كرد كه‌ هه‌وڵ بده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی "به‌رنامه‌ی خودموختاری هاوبه‌ش" له‌گه‌ڵ حێزبی دیمۆكرات به‌و حیزبه‌ پێشنیار بكه‌ین. ئه‌ویش له‌ كاتێكدا كه‌ ته‌نها چه‌ند مانگێك بوو شه‌ڕی حێزبی دیمۆكرات و كۆمه‌ڵه‌ به‌كرده‌وه‌ كۆتایی پێهاتبوو و هێشتا به‌ فه‌رمی بڕیاری ئاشتیش ئیمزا نه‌كرابوو. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی ئه‌وان نمونه‌یه‌كه‌ له‌ نامه‌ربووت بوونیان به‌ كۆمه‌ڵگای كوردستان به‌ كێشه‌كانیه‌وه‌. ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ هیچ پێوه‌ندیه‌كی به‌ بۆچوونێكی چه‌پ و ماركسیستیه‌وه‌ نییه‌ ،"مونه‌زه‌ ته‌له‌بیه‌" بۆ پاساوی ته‌ریك كه‌وتنه‌وه‌ و پاسیفیسمی یان . ره‌خنه‌ ناسیونالیسته‌كان له‌وه‌ش بێ بنه‌ماتره‌ تره‌. ره‌خنه‌ی ئه‌وه‌ ده‌گرن كه‌ گۆیا هێزێكی كوردوستانی نییه‌ و چی به‌ كێشه‌ی كورد داوه‌؟ ئه‌و قسه‌یه‌ بۆ هێزێك ده‌لێن كه‌ زیاتر له‌ دوو هه‌زار كه‌سی له‌ مه‌یدانه‌كانی شه‌ری ره‌وا و له‌ زیندانه‌كانی رژیم له‌ پێناو دیفاع له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌لكی كورد له‌ ده‌ست داوه‌. له‌ ناو ئه‌وانه‌یدا كه‌ ئه‌مجۆره‌ ره‌خنه‌یه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ ده‌گرن، به‌ده‌گمه‌ن تووشی حێزبێكی كوردی ده‌بین كه‌ ئه‌مرۆ له‌ سه‌ر ئامانجی راگه‌یاندراوی حیزبه‌كی و ئاماده‌ی هه‌رزان فرۆش كردنی نه‌بێت .ناسیونالیسته‌كانی كورد به‌كرده‌وه‌ نیشانیان داوه‌ كه‌ پێداگریان له‌سه‌ر مافی گه‌لی كورد ته‌نیا ئامرازێكه‌ بۆ نزیك كردنه‌وه‌ی حێزبه‌كانی خۆیان له‌ ده‌سه‌ڵات. ئه‌وانه‌. بڕوابه‌خۆ و بڕوا به‌هێزی خه‌ڵكیان تێدا نه‌ماوه‌ و چاوه‌ڕێن زلهێزێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ فریایان كه‌وێت. ره‌خنه‌ی ئه‌وانه‌ له‌ ئیمه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ جیدی وه‌رنه‌گیراوه‌.
ئاوێنه‌: جه‌نابت هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ به‌ گۆمان ‌و دوودلییه‌وه‌ سه‌یری‌ پرۆسه‌ی‌ به‌ستنی‌ كونگره‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی تان كردووه‌، ئه‌مه‌ بۆ چی‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌؟
وڵام: ئێمه‌ داهێنه‌ری بیرۆكه‌ی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كورد نه‌بووین، پیشمان وا نییه‌ گرێ‌ ئالوزه‌كانی پرسی كورد هه‌موی له‌و كونگره‌یه‌دا ده‌كرێنه‌وه‌. به‌ڵام له‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ باسی مافی گه‌لی كورد له‌ ئێرانمان كردبێت، هاوكات پێداگریشمان له‌سه‌ر ئه‌و راستییه‌ كردووه‌ كه‌ پرسی كورد پرسێكی چاره‌سه‌ر نه‌كراوی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌ و ژیان و خه‌باتی كۆمه‌لانی خه‌لكی كورد له‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان كاریگه‌رییان له‌ سه‌ر یه‌ك هه‌یه‌. پێمان وابووه‌ كه‌ بۆ پووچه‌ڵ كردنه‌وه‌ی پیلانی دوژمنانی گه‌لی كورد پێویسته‌ جۆرێك له‌ هاوكاری و هاوئاهه‌نگی له‌ نێوان ره‌وته‌ سیاسییه‌كانی هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان پێكبێت. پێمان وابۆه‌ كه‌ ئه‌م هاوئاهه‌نگیه‌ ده‌توانی كاری سه‌ركوت كردنی خه‌لكی كورد له‌ هه‌موو پارچه‌كان بۆ دوژمنانی دژوارتر بكات.له‌ ماوه‌ی دوو ساڵی رابردوودا كه‌ بیرۆكه‌ی پێكهێنانی كۆنگره‌یه‌كی نه‌ته‌وایه‌تی به‌رفراوان هاتۆته‌ گۆڕێ، ئێمه‌ بوتوومانه‌ كه‌ له‌ وه‌ها حه‌ره‌كه‌یه‌كدا به‌شداری ده‌كه‌ین به‌ مه‌رجێك كه‌ له‌ پرۆسه‌ی ئاماده‌كاری و به‌ڕێوه‌بردنی دا مافی یه‌كسانمان له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌نه‌كانی دیكه‌ هه‌بێت، نه‌ك ئه‌وه‌یكه‌ ته‌نیا بانگهێشت بكرین بۆ كۆنگره‌. یه‌كه‌م ره‌خنه‌مان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هیچ پرس و ته‌كبیرێك به‌ حێزبه‌كانی كوردستانی ئێران نه‌كراوه‌. ته‌نیا ٤٨ كاتژمێر زووتر بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی له‌ هه‌ولێر بانگهێشت كراین. حێزبه‌كانی دیكه‌ی كوردستانی ئێرانیش كه‌م و زۆر هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ ئاگادار بوون. ته‌نانه‌ت ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌تی به‌شدار له‌ كۆنگره‌شیان دیاری كردبوو. رێگایان نه‌دا كه‌ ته‌نانه‌ت هه‌یئه‌تی دوو نه‌فه‌ری هه‌ندێك له‌ حێزبه‌كانی رۆژهه‌ڵات به‌شداری كۆبوونه‌وه‌كه‌ بن و به‌ شێوه‌یه‌كی ناشیرین كه‌سی دووهه‌می هه‌یئه‌ته‌كانیان گه‌ڕانده‌وه‌. كێ بڕیاری دابوو كه‌ هه‌یئه‌تی نوێنه‌رایه‌تی ئه‌م حێزبانه‌ ته‌نیا یه‌ك نه‌فه‌ر بێت؟ له‌ هه‌نگاوه‌كانی دواییدا بۆمان ده‌ركه‌وت كه‌ درۆشمێك بۆ كونگره‌ له‌ ژێر ناوی "په‌یامی ئاشتی" دا خه‌ریكه‌ گه‌ڵاڵه‌ ده‌بێت كه‌ ئامانجی پاساو هێنانه‌وه‌ بۆ سیاسه‌تێكی دیاریكراوه‌ كه‌ هێشتا هیچ نیشانه‌یه‌ك له‌ به‌ره‌وپێش چوون و سه‌ركه‌وتنیشی پێوه‌ دیار نییه‌. هه‌روه‌ها هه‌وڵێك هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌یكه‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی بكات به‌ ئامرازێك بۆ رێكخستنی پێوه‌ندی دیپلۆماسی. به‌ هه‌مووی ئه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ بڕیارمان دا كه‌ به‌ هه‌ستێكی ئیجابیه‌وه‌ بچینه‌ ناو پرۆسه‌كه‌وه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی بتوانین له‌وێ به‌رامبه‌ر به‌ به‌رژه‌وه‌ندی به‌رته‌سكی ئه‌م و ئه‌و و به‌رامبه‌ر به‌ به‌لاڕێدا بردنی ره‌وتی كۆنگره‌ رابوه‌ستین و ئه‌م پرۆسه‌یه‌ و ئاماده‌كارییه‌كه‌ی سه‌ركه‌وتوو بێت یان ناسه‌ركه‌وتوو، ببێت به‌ ده‌رسێك له‌ خه‌باتی رزگاری خوازانه‌ی خه‌ڵكی كوردستان له‌ هه‌ر چوار پارچه‌كه‌یدا.
ئاوێنه‌: لایه‌نه‌كانی‌ كۆمه‌له‌‌ و دێموكراته‌كان له‌ گه‌ل یه‌ك‌و له‌ نێو خۆیاندا زیاد له‌ ململانێ‌و ناكۆكیه‌كیان هه‌یه‌، ده‌نگدان به‌ یه‌كتر له‌ لیژنه‌ی‌ ئاماده‌كاری‌ كونگره‌ بۆ چی‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌؟
وڵام: راستێه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌ش و هه‌وای سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگای كوردستان له‌ ماوه‌ی ٣٤ ساڵی رابردوودا به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌كه‌م له‌ ژێر كاریگه‌ری دوو ره‌وتی ناسراو به‌ كۆمه‌ڵه‌ و دیمۆكرات دا بووه‌. سیاسه‌ت و تاكتیكه‌كانیان، شه‌ڕ و ناكۆكییه‌كان، ئاشتی و هاوكاریان، دابران و لادانه‌كانیان، هه‌مووی ده‌نگدانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیان هه‌بووه‌. هه‌مووی له‌ كاتی خۆیدا بوونه‌ته‌ مه‌شغه‌ڵه‌ێ‌ جه‌ماوه‌ری خه‌لك خه‌ڵك و كه‌ش و هه‌وای سیاسی كوردستانیان شكڵ پێداوه‌. دیاره‌ ناڵێین هێز و رێكخراوی دیكه‌ نین چالاكیان نه‌بووه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر مێژوونووسێكی بێ لایه‌ن بێت و مێژووی ٣٠ – ٤٠ ساڵی رابردووی كوردستان بنووسێته‌وه‌ له‌پێشدا ده‌چێته‌ سۆراغی ئه‌م دوو ره‌وته‌ و هه‌وڵ ده‌دات فاكته‌كانی خۆی بۆ نووسینه‌وه‌ی رووداو و واقیعه‌ مێژووییه‌كان له‌وێ به‌ده‌ست بێنێت. ئه‌و هێزانه‌ی كه‌ له‌ ده‌وره‌ی شۆڕشگێڕانه‌دا، له‌ خاڵه‌ وه‌رچه‌رخانه‌ مێژووییه‌كاندا، كاریگه‌ری سه‌لبی یان ئیجابیان له‌سه‌ر ژیانی كۆمه‌ڵگا بووبێت، هه‌ر به‌و پێیه‌ ده‌چنه‌ ناو مێژووی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵكه‌وه‌ و خۆشیان ده‌وێن یان ته‌نانه‌ت نه‌فره‌تیان لێده‌كه‌ن. ئه‌و مه‌وقعیه‌ته‌ به‌ شێوه‌ی ئیراده‌گه‌رایانه‌ به‌ده‌ست نایه‌ت، بۆ نمونه‌ سه‌ربه‌خۆ له‌وه‌ی چ هه‌لسه‌نگاندنێكمان بۆ "پ ی د" له‌ سوریا هه‌بێ‌، ئه‌م حیزبه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی هه‌ستیار و قه‌یرانئاوی دا بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو تا راده‌یه‌ك توانیویه‌تی كوردستانی سوریا‌ له‌ كوشتار و وێرانكاری بپارێزێت. جه‌ماوه‌ری خه‌لك ئه‌م باردۆخه‌ له‌ چاوی ئه‌وان ده‌بینن و هه‌ر بۆیه‌ به‌ ئاسانی، به‌ سنور به‌ستن و سنور كردنه‌وه‌ و به‌ دیپلوماسی جێگای پێ لێژ ناكرێت. به‌ڵام پژاك له‌ كوردستانی ئیران نه‌ ئه‌و فورسه‌ته‌ی بۆ هه‌ڵكه‌وتووه‌ و نه‌ له‌ مێژووی ئه‌و وڵاته‌دا جێگیر بووه‌. "من له‌ قه‌ندیلم و ئه‌وان له‌ زڕگوێز" به‌رامبه‌ر به‌ واقعیاتی سه‌رسه‌ختی ژیان زۆر بڕ ناكات. هه‌ڵبژاردنی ئه‌ندامانی كومیته‌ی ئاماده‌كار به‌ شێوه‌یه‌كی ئاسایی و به‌ پێی ئه‌و واقیعه‌ی كه‌ باسكرا ئه‌و ئاكامه‌ی لێكه‌وته‌وه‌ و هیچ پیلان و ته‌بانێك له‌ گۆڕێدا نه‌بوو.
ئاوێنه‌: باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كار كراوه‌ بۆ به‌ په‌راویزخستنی‌ رۆژهه‌لات هه‌رله‌ شیوازی‌ بانگهشتنكردنی‌ لایه‌نه‌كانی‌ رۆژهه‌لات تا له‌ راپۆرتی‌ كومیسیوكانی‌ كونگره‌. ئیوه‌ تا چه‌ند هه‌ستتان به‌مه‌ كردووه‌؟
وڵام: هه‌روا كه‌ باسم كرد یه‌كه‌م په‌راوێز خستن هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌یكه‌ حێزبه‌ سیاسیه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان پرس كتوپڕ له‌ بریاری پێكهێنانی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌ كات و شوێنی دیاریكراودا ئاگادار كران. رێژه‌ی ئه‌ندامانی كونگره‌ بۆ كوردستانی ئیران، به‌م جۆره‌ كه‌ پیشنیار ده‌كرێ‌ له‌ گه‌ڵ سه‌نگی خه‌باتی خه‌لكی كوردستانی ئیران نایه‌ته‌وه‌. ئه‌م به‌ كه‌م گرتنه‌ له‌ رۆژانی دواییشدا له‌ جه‌ریانی كاری كومیته‌ی ئاماده‌كار هه‌روا درێژه‌ی بوو. سه‌رباره‌ت به‌ كاری كومیسیۆنه‌كان و بڕیاره‌كانی ئێستا زووه‌ قه‌زاوه‌ت بكرێت. باشتر وایه‌ ئاكامی كاری كومیسیۆنه‌كان ببینین ئه‌وجار قه‌زاوه‌تی خۆمان بكه‌ین.
ئاوێنه‌: وه‌ك كه‌سایه‌تیه‌كی‌ سیاسی‌ كه‌ مێژووی‌ دورودریژت له‌ خه‌باتی‌ سیاسی‌ هه‌یه‌ پیتوایه‌ كورد له‌ ئێران ده‌بیت چون سیاسه‌ت بكات كه‌ په‌راویز نه‌خرێت‌و هه‌لگری‌ به‌رنامه‌‌و گوتاری‌ خوی‌ بێت؟
وڵام: پێش ئه‌وه‌ی وڵامی پرسیاره‌كه‌تان بده‌مه‌وه‌ ده‌مه‌وێ له‌سه‌ر حه‌قیقه‌تێك ته‌ئكید بكه‌م. په‌راوێز خستنی هێز یان هێزگه‌لێك كه‌ له‌ مه‌یدانی خه‌باتی سیاسیدا حزووری مادیان هه‌بێت، پێگه‌ی جه‌ماوه‌ریان هه‌بێت، كارێكی ئاسان نییه‌. هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر وه‌ها جێگه‌ و پێگه‌یه‌كت نه‌بوو و له‌ كه‌لێن و كه‌له‌به‌ره‌كاندا ژیای و به‌ مانۆڕ و دیپلۆماسی هه‌وڵت دا سه‌رێك له‌ ناو سه‌ران دا په‌یدا بكه‌ی، ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ پێویستیان زانی په‌راوێزیشت ده‌خه‌ن، یان وه‌كوو ئامرازێك بۆ مه‌به‌ستی تایبه‌ت به‌كارت دێنن. هێزێك كه‌ جێگا و شوێنكی واقیعی له‌ ناو جه‌ماوه‌ردا به‌ده‌ست هێنابێ و بڕوابه‌خۆی له‌م جێگا و شوێنه‌ وه‌رگرتبێت، به‌ فێڵ و فریو ناكرێ په‌راوێز بخرێت.
دیاره‌ قسه‌ له‌ سه‌ر سیاسه‌تی حیزبه‌كانی رۆژهه‌ڵات له‌و كونگره‌ دیاریكراوه‌یه‌ نه‌ك له‌ هه‌موو مه‌یدانی خه‌باتی سیاسیاندا. كۆمه‌ڵگای كوردستانی ئێران، كۆمه‌ڵگایه‌كی تا راده‌یه‌كی زۆر سیاسی و حیزبییه‌. به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تی و سیاسی و حێزبی جیاوازی تێدایه‌. حێزبه‌ سیاسییه‌كانی به‌رنامه‌ و ستراتێژ و سیاسه‌تی جیاوازیان هه‌یه‌. ئه‌م جیاوازییانه‌ له‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌ییدا نه‌ك ناكرێ بسڕێنه‌وه‌ به‌ڵكوو به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاوتر ده‌رده‌كه‌ون. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌سته‌مه‌ چاوه‌روانی ئه‌وه‌ بین كه‌ هه‌موییان له‌ پرسی كونگره‌دا له‌ سه‌ر هه‌موو كێشه‌كان به‌ یه‌ك هه‌لوێست ده‌ر بكه‌ون . به‌ڵام سه‌ره‌رای ئه‌و واقعیه‌ته‌ كه‌ نكۆلی لێ ناكرێت، هێندێك هاوكاری ده‌كرێ‌ كه‌ ده‌توانی رێگه‌ له‌و مه‌یله‌ بگرێ‌ كه‌ هه‌ولده‌دات كوردستانی ئیران په‌راوێز بخات . بۆ نمونه‌ ئه‌و حیزبانه‌ ده‌یانتوانی بۆ به‌ربه‌ست كردنی كاریگه‌ری رژیمی ئیران و با قی رژیمه‌كانی داگیركه‌ری كوردستان له‌ سه‌ر كونگره‌، هه‌لوێستێكی بویرانه‌ تر له‌ خۆیان نیشان بده‌ن و به‌ موجامله‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌ تێنه‌په‌رینن. راوه‌ستان له‌ وه‌ها قوناغێك ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت دوو مانگ كونگره‌شی له‌ سه‌ر دواكه‌وتبایه‌ نیشانی ده‌دا ئایا وه‌زنێكیان هه‌یه‌ یان نا؟ ئه‌و وه‌زنه‌ ده‌بێ له‌ هه‌لوێست و كرده‌وه‌دا نیشان بدرێ تا به‌ ئاسانی نكۆلی لێ نه‌كرێت . نمونه‌ی دیكه‌ش هه‌یه‌ كه‌ ده‌كرێ له‌ كاتی خۆیدا باسی بكه‌ین.
ئاوێنه‌: بزووتنه‌وه‌ی‌ چه‌پ له‌ كوردستان چون ده‌بینی‌، ئینشعاباتی‌ ناو كۆمه‌له‌ چه‌نده‌ زیانی‌ له‌م بزووتنه‌وه‌ داوه‌؟
وڵام: چه‌پ له‌ كوردستان پێگه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌هێزی هه‌یه‌. ئه‌مڕۆ به‌ هۆی زاڵ بوونی دیكتاتۆریه‌ت به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگای ئێراندا ئه‌و هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ ناتوانێ زه‌رفیه‌ته‌كانی خۆی به‌ته‌واوی ده‌ربخات. ئه‌و چه‌په‌ی كه‌ ٣٤ ساڵ له‌وه‌پێش توانی له‌ گه‌لێك شوێنی كوردستان شان له‌ شانی حێزبێكی سونه‌تی جێكه‌وتووی، میراتگری كۆماری مهاباد بدات و له‌ هه‌ندێك شوێن پێشیش بكه‌وێت. ئه‌و هێزه‌ چه‌په‌ به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ له‌ گۆڕانكارییه‌ سیاسیه‌كانی دوارۆژی كوردستان دوانه‌كه‌وێ و وڵامی پێویستییه‌كانی سه‌رده‌می خۆی بداته‌وه‌، پێگه‌ی گه‌لێك به‌هێزتر ده‌بێت له‌چاو ٣٤ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر. ئێستا خاوه‌نی ئه‌و پێگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ چه‌پ و رادیكاڵه‌ به‌ راده‌یه‌كی ئه‌ساسی كۆمه‌ڵه‌ رێكخراوه‌كه‌ی ئێمه‌یه‌. ئه‌وه‌ ته‌نیا ئێمه‌ین كه‌ له‌سه‌ر ئامانجه‌كه‌ی ئه‌و ده‌وره‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵه‌ی وه‌كوو رێكخراوێكی كۆمۆنیستی له‌ ناخی جه‌ماوه‌ردا جێگیر كرد، پێداده‌گرین. ئه‌و حێزبانه‌ی دیكه‌ كه‌ به‌ ناوی كۆمه‌ڵه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن، به‌كرده‌وه‌ له‌و بازنه‌یه‌ ده‌رچوون و ره‌قیبی ئێمه‌ نیین، ره‌قیبی ره‌وتی حێزبی دیمۆكراتن. پێوه‌ندی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وان ده‌كه‌وێته‌ خانه‌ی پێوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ حێزبه‌ ناسیونالیسته‌كانی دیكه‌ی كوردستان. پرۆژه‌ی ئێمه‌ بۆ پێكهێنانی هه‌ماهه‌نگی و هاوكاری له‌گه‌ڵ ئه‌و ره‌وته‌ به‌گشتیی راگه‌یه‌ندراوه‌ و هه‌وڵ ده‌ده‌ین له‌ پێناوی پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی باڵای خه‌ڵكی كورد دا كه‌ بانتره‌ له‌ به‌رژه‌وندی حیزبی، جێبه‌جێ بكه‌ین. جیابوونه‌وه‌كانی ناو كۆمه‌ڵه‌ بێگومان زیانی خۆیان گه‌یاندووه‌. به‌ڵام ئێمه‌ هه‌وڵمان داوه‌ ئه‌و زیانانه‌ كه‌م كه‌ینه‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی روونتر و شه‌فافتر رێبازی چه‌پێكی و رادیكاڵ و مه‌سئول كه‌ روو له‌ داهاتۆه‌ به‌ره‌و پێش به‌رین.
ئاوێنه‌: ده‌ستیوه‌ره‌دانی‌ حیزبی‌ له‌ پارچه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستانه‌وه‌ له‌ رۆژهه‌لات ده‌بینرێت‌و به‌ تایبه‌ت له‌ كونگره‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ ئه‌مه‌ هه‌ست پێكراو بوو، پیتوانیه‌ ئه‌م ده‌ستیوه‌ردانانه‌ له‌ دوارۆژ ئه‌گه‌ری‌ زۆر رۆژاوایه‌كی‌ دیكه‌ له‌ رۆژهه‌لات كوردستان به‌رهه‌م بهینیت؟
وڵام: هه‌موو مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌یكه‌ ئه‌و دوارۆژه‌ی كه‌ باسی ده‌كه‌ی چۆن روو ئه‌دات؟ ئه‌گه‌ر ره‌وتی رووخانی كۆماری ئیسلامی ئێران به‌ سیناریۆگه‌لێكی وه‌كوو ئه‌وه‌ی له‌ عێراق و سوریا و لیبی دا تێپه‌ڕ بوو تێبپه‌ڕێ، چی دیارده‌ی ناشیرین و زیانبار كه‌ ته‌سه‌وری ده‌كه‌ی تێیدا ده‌توانێ سه‌رهه‌ڵبدات. به‌ڵام ئه‌گه‌ر رووخانی كۆماری ئیسلامی له‌ ئاكامی شۆڕشێكی كۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی سه‌رتاسه‌ری پێشكه‌وتنخواز، له‌ ده‌وره‌یه‌كی شۆڕشگێڕانه‌دا به‌ پێشه‌نگی كۆمه‌لانی چه‌وساوه‌ و سته‌ملێكراو،بێته‌ ئاراوه‌، ئه‌گه‌ر چالاكانه‌ جه‌ماوه‌ر له‌ مه‌یدانی خه‌باتی سیاسیدا بن، ئه‌گه‌ر حزووری داروده‌سته‌ی چه‌كدار نه‌یتوانیبێت جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك په‌راوێز بخات، ده‌ستێوه‌ردانی له‌مجۆره‌ی كه‌ ئێوه‌ مه‌ترسی لێده‌كه‌ن یان زه‌مینه‌ی نابێت، یان ئه‌گه‌ریش رووبدات به‌ ئاسانی پووچه‌ڵ ده‌بێته‌وه‌. ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌ خه‌یالاوی نین. نمونه‌شییان له‌ دونیا كه‌م نه‌بوه‌ و ئیمه‌ هه‌موو توانای خۆمان له‌ پیناوی شكڵ گرتنی وه‌ها سیناریویه‌ك دا به‌ كار دێنین.
ئه‌گه‌ر له‌بیرتان بێت، شه‌ڕی نێوان كۆمه‌ڵه‌ و دیمۆكرات له‌ كوردستانی ئێران له‌ كاتێكدا په‌ره‌ی سه‌ند كه‌ شاره‌كانی كوردستان له‌ لایه‌ن هێزی كۆماری ئیسلامیه‌وه‌ داگیر كرابوون. سه‌ركوت و خه‌فه‌قان باڵی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگای كوردستان دا كێشابوو. جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك ده‌ستیان نه‌ده‌رۆیشت بۆ ئه‌وه‌یكه‌ له‌ كێشه‌ و ململانێ ناو حێزبه‌ سیاسییه‌كانی چه‌كداردا ده‌ور بنوێنن. تا كاتێك كه‌ جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك له‌ خه‌باتی سیاسی په‌راوێز نه‌خرابوون، دیارده‌ی شه‌ڕی ناوخۆ له‌و ئاسته‌دا كه‌ روویدا، هه‌رگیز مه‌جالی روودانی نه‌بوو.
ئاوێنه‌: گرفتی‌ ئه‌و رۆژهه‌لاتیانه‌ی‌ كه‌ ئیستا له‌ باشور ده‌ژین چین؟ داواكاری‌‌و چاوه‌روانییان چیه‌ له‌ حكومه‌تی‌ هه‌ریمی‌ كوردستان؟
وڵام: پێویسته‌ حیسابی حێزبه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان كه‌ مقه‌ڕاتیان له‌ كوردستانی عێراق هه‌یه‌ له‌ جه‌ماوه‌ری به‌رینی كرێكار، یان په‌نابه‌ری سیاسی كه‌ روویان كردۆته‌ هه‌رێمی كوردستان جیا بكه‌ینه‌وه‌. به‌ حیسابێكی نه‌ زۆر ورد و به‌ ته‌قریبی، له‌ نێوان ١٥ تا ٢٠ هه‌زار كرێكار كوردی رۆژهه‌ڵات به‌ شوێن كاردا روویان كردۆته‌ كوردستانی عێراق. هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئه‌و كرێكارانه‌، هیچ پێوه‌ندی به‌ هه‌ستی هاونه‌ته‌وه‌ بوونه‌وه‌ نییه‌. هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئه‌و كرێكارانه‌ چ له‌ لایه‌ن خاوه‌نكارانه‌وه‌ و چ له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ هاوشێوه‌ی ره‌فتاری كۆماری ئیسلامی و خاوه‌نكارانی ئێرانی له‌گه‌ڵ كرێكارانی ئه‌فغانییه‌‌. زۆربه‌ی ئه‌وان ناچارن به‌شێكی به‌رچاو له‌حه‌قده‌ستێك كه‌ وه‌ریده‌گرن، سه‌رفی وه‌رگرتنی ئێقامه‌یه‌كی كاتی بكه‌ن، یان هه‌ر به‌ ١٥ رۆژ جارێك له‌ سنوور بپه‌ڕنه‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ بگه‌ڕێنه‌وه‌ و حه‌قده‌ستی دوو رۆژ كاریش له‌ده‌ست بده‌ن بۆ ئه‌وه‌یكه‌ ئێقامه‌كه‌یان بۆ ١٥ رۆژی تر درێژ بكرێته‌وه‌. به‌شی زۆری ئه‌و كرێكارانه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هیوایان وابوو به‌ هۆی ئه‌وه‌یكه‌ هاتوونه‌ته‌ ناوچه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تێكی كوردیه‌وه‌ و ئه‌وانیش كوردن، له‌ كۆمه‌ڵێك ئاسانكاری به‌هره‌مه‌ند ده‌بن. ئه‌مه‌ یه‌كێك له‌و كێشانه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ رێگاچاره‌یه‌كی عادڵانه‌ی بۆ ره‌چاو بكرێت. ئه‌و حێزبه‌ سیاسیانه‌ی كه‌ باره‌گا و مقه‌ڕاتیان له‌ كوردستانی عێراقه‌، به‌كرده‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی دیپلۆماسی حكومه‌تی هه‌رێمیان له‌گه‌ڵ كۆماری ئیسلامی ره‌چاو كردووه‌ و سه‌رجه‌م هه‌ڵسوكه‌وتی مه‌سئولانه‌یان هه‌بووه‌.
ئاوێنه‌: ئایا كاتی‌ ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌ لایه‌نه‌كانی‌ رۆژهه‌لات بیر له‌ كردنه‌وه‌ی‌ دیالۆگ له‌ گه‌ل یه‌كتر بكه‌نه‌وه‌‌و كونگره‌یه‌كی‌ هاوبه‌ش ساز بكه‌ن‌و به‌ پاراستنی‌ جیاوازیه‌كانیان كاری‌ هاوبه‌ش بكه‌ن؟ كۆسپه‌كانی‌ چین؟ بۆنه‌كراوه‌؟
وڵام: بێگومان كاتی دیالۆگ هه‌میشه‌ هه‌یه‌ و ده‌توانێت هه‌نگاوێكیش له‌ دیالۆگ ئه‌ملاتر جۆرێك له‌ هاوكاری و هاوئاهه‌نگی له‌ نێوان حێزبه‌ سیاسییه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا پێكبێت. به‌ڵام ئێمه‌ له‌كاتی ئێستادا بانگه‌وازی پێكهاتنی كۆنگره‌یه‌ك بۆ ئه‌وحێزب و لایه‌نانه‌ ناكه‌ین، چونكه‌ ئه‌گه‌ریش وه‌ها كۆنگره‌یه‌ك ببه‌سترێت له‌به‌ر گه‌لێك هۆكاری بابه‌تی سه‌ركه‌وتوو نابێت. ئه‌م حێزبانه‌ ستراتیژی جیاوازیان هه‌یه‌. هاوپه‌یمانانی سه‌راسه‌ریان له‌ ناو هێزه‌كانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێراندا جیاوازه‌. هه‌ڵسه‌نگاندیان بۆ بارودۆخی سیاسی ئێستای ئێران وه‌كوو یه‌ك وانییه‌ و جاری واهه‌یه‌ كه‌ گه‌لێك له‌ یه‌ك دووره‌. جیابوونه‌وه‌كانی ساڵانی رابردوو دڕدۆنگی و بێ متمانه‌یی له‌ نێوانیاندا په‌ره‌ پێداوه‌. هه‌مووی ئه‌وانه‌ و گه‌لێك گیروگرفتی دیكه‌ پێویسته‌ زه‌مینه‌ی چاره‌سه‌ر كردنیان خولقابێت تاكوو بتوانین قسه‌ له‌ كۆنگره‌ یان هه‌ر شكڵێكی رێكخراوه‌یی دیكه‌ی سه‌ركه‌وتوو بكه‌ین.

 

  • ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل
  • چاپكردنی هه‌واڵ چاپكردنی هه‌واڵ
  • ته‌نها به تێکست ته‌نها به تێکست

Tagged as:

هیچ چاوگێک بۆ ئه‌م هه‌واڵه دیارینه‌کراوه

هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌واڵ

0