لاپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌کی | وتار | دیداری تایبەتی گۆڤاری "کوردستان دیپلۆماتیک" لە گەڵ حەسەن رەحمان پەنا، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی کۆمەڵە

دیداری تایبەتی گۆڤاری "کوردستان دیپلۆماتیک" لە گەڵ حەسەن رەحمان پەنا، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی کۆمەڵە

گۆڕینی قه‌باره‌ی نوسین: Decrease font Enlarge font
دیداری تایبەتی گۆڤاری "کوردستان دیپلۆماتیک" لە  گەڵ حەسەن رەحمان پەنا، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی کۆمەڵە

 

دیداری تایبەتی گۆڤاری "کوردستان دیپلۆماتیک" لە سەر کۆمەڵێک بابەتی گرینگ لە گەڵ حەسەن رەحمان پەنا، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی کۆمەڵە (رێکخراوی کوردستانی حزبی كۆمۆنیستی ئێران).

ئەم دیدارە لە ژمارەی ١٢ و ١٣ "کوردستان دیپلۆماتیک" به رێکەوتی کانونی یەکەمی ٢٠١٥ بڵاو کراوەتەوە .

 

دیدار: كوردستان دیپلۆماتیك

 

حەسەن رەحمان پەنا ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی كۆمۆنیستی ئێران- كۆمەڵە، لە دیمانەیەكی تایبەتی گۆڤاری (كوردستان دیپلۆماتیك)دا، باس لەوە دەكات كە هەر پارچەیەكی كوردستان تایبەتمەندی خۆی هەیەو پێویستە لایەنەكان لەوە تێبگەن، هەروەها لە بارەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵ لایەكانی دیكەی كوردستاندا، دەڵێت: « پەیوەندیمان لەگەڵ هەموو لایەنەكان، لە هەموو بەشەكانی كوردستان، بێجگە لە ئیسلامییەكان باش و ئاساییە»، لەلایەكی ترەوە ئاماژە بەوە دەكات، كە حزبی كۆمۆنیست، حزبێكی داخراو و چەق بەستوو لەسەر یەك لاق راوەستاوە، یان فارس وتەنی «یەك بۆنی» نییە، بەڵكو حزبێكی سیاسی بە بیروباوەڕو بە پرنسیپە. 

 

كوردستان دیپلۆماتیك: واهەستدەكرێت، مەیل و گەرایشی نەتەوەیی، ناسیۆنالیستی زۆرتر رەواجی هەبێت، تا بزوتنەوەی چەپ و كۆمۆنیستی، ئەوەی لە باشور، لە باكور، لە رۆژئاوا هەموو جەرەیانە چالاكەكان. جەرەیانی نەتەوەیی و قەومین؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: ئەگەر رواڵەتیانە سەیری لە هەلومەرجەكە بكەین، وادەبیندرێت ئەو هەڵسەنگاندنە راست بێت، بەڵام بە بینینی واقیعی هەلومەرجەكە، وەڵامی دروست لە جێگای خۆی دەبێت، بەوەها پرسیارێك سەیری راستیەكان بكەین و بزانین ئەو هەڵسەنگاندنە چەندە راستەو چەندە لە راستی دوورە؟ بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارە هیچ رێكارێك نییە، جگەلەوەی كە بگەڕێینەوە نێو كۆمەڵگەو خەباتی رۆژانەو دەستنیشانكردنی راست و دروستی واقیعەكان. سادەترین بینین و هەڵسەنگاندن ئەوەمان پێدەڵێت، هەركام لەو سێ بەشەی كوردستان، كە هەر یەك لە وڵاتێكن، پێویستە بە جیاواز خوێندنەوەو هەڵسەنگاندنیان بۆ بكرێت، هەر بەشێكی كوردستان لە رووی ئابووری، سیاسی و كۆمەڵایەتی لە پارچەیەكی تر جیاوازەو هەر یەكەیان تایبەتمەندی خۆیان هەیە. بینینی ئەو راستییە ساكارە ئەوەمان پیشاندەدات، كە لە هیچكام لەوبەشانەی كوردستان، رەوتی نەتەوەیی كە لەسەر بێڕەحمی و دڵڕەقی دەوڵەتانی داگیركەرو سەركوتگەر دەژی و هێز كۆدەكاتەوە، لە ململانێی راستەوخۆ و سەنگەر بە سەنگەر، رەوتی چەپ و كۆمۆنیستی ناچار بە پاشەكشە، یان لاوازبوون نەكردەوە، كە پێمانوابێت ئەو رەوتە روو لە گەشەیەو رەوتی چەپ و ماركسیست روو لە پاشەكشەیە.

رەوتی ناسیونالیست، لە كوردستانی عێراق، یان باشوری كوردستان، لە پاش پەلاماری ئەمەریكاو هاوپەیمانانی بۆ سەر عێراق لە ساڵی ١٩٩١، بوژایەوەو راپەڕینی خەڵكی كوردستان لەوساڵەدا، ئەم رەوتەی لە بێ هیوایی و دواڕۆژی لێڵ و توانەوە، كە لە ئاكامدا باڵی بەسەر ئەم شۆڕشەدا گرت و لە ویست و خواستەكانی دووری خستەوەو گەیاندییە ئەمڕۆ. ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانە جەماوەریەكانی ئەمڕۆ، رەنگدانەوەی زیندوو بوونی داخوازییە خنكێندراوەكانی جەماوەری ئەم بەشەی كوردستانە، كە لەلایەن هێزە نەتەوەییەكانەوە، وەڵامی وەرنەگرتۆتەوە، هەروەها ئەم رەوتە لە هەرێمی كوردستان بوو بە بەشێك لە پڕۆژەكانی ئەمەریكاو زۆرجار هاوكاری ئەم دەوڵەت و ئەو دەوڵەتی داگیركەری ناوچەكەی كردووەو لە هیچ سڵی نەكردۆتەوە. ئەمڕۆ بێتوانایی ئەم رەوتە لە ئیدارەدانی كۆمەڵگەو پەرەسەندنی گەندەڵی، جەماوەری هێناوەتە سەر شەقامەكان. ئەوەی ئەمڕۆ لە باشور دەیبینین، نەك گەشەیرەوتی ناسیۆنالیست نییە، بەڵكو ئەم رەوتە بە گشتی روو لە پاشەكشەو دابەزینی هێزە.

 هاوكات  هەڵەی كوشندەی رەوتی چەپ و سۆسیالیست كە لە سەردەمی راپەرین هێزێكی سەرەكی بوو، بە تایبەت دووركەوتنەوە لە خەباتی كرێكاری و جەماوەری، كە ژینگەی گەشەو مانەوەیەتی، بە بیانوی پەلاماری ئەمەریكاو بوونی ناسیۆنالیستەكان لە شۆڕشەكەداو دووركەوتنەوە لە خەبات و جەماوەر لە كاتێكی هەستیاردا، هۆكاری سەرەكی لاوازی ئەو رەوتە لە مەیدانەكەو مەیدان چۆڵكردنی بۆ رەوتی ناسیۆنالیست بوو، كە  خۆی لە جەماوەر دابڕی و تائێستایش خۆی نەگرتۆتەوە و بە ئاسانی ئەو كەلێنەی بۆ پڕ ناكرێتەوە.

هەلومەرجی «رۆژئاوا» لەگەڵ «باشور» و «باكوریش» زۆر جیاوازە، بەڵام لەم بەشەش گەشەی خەباتی خەڵكی كوردستان، پاش رووداوە سەرتاسەرییەكان دژی دەسەڵاتی حزبی «بەعس»ی سوریا، سالی ٢٠١١ و چۆڵكردنی شارەكانی «رۆژئاوا» لەلایەن هێزە سەربازیەكانی «بەشارئەسەد» بۆ پاراستنی پایتەخت و شوێنە گرنگەكانی ئەو وڵاتە، هاتەئارا. ئەو دەستكەوتانەی كە لەو بەشە بە دەستهاتوون، لەچوارچێوەی فكر، فەرهەنگ، شێوەكار و دەسەڵاتی حزبە ناسیۆنالیستەكان، لە مێژووی بوونیاندا پێناسەناكرێت. سیستمی كانتۆن و خۆبەڕێوەبردن و یاسای بەرابەری ژن و پیاو، بە رەسمیەتناسینی ژیانی هاوبەشی ژن و پیاو، دوور لەیاساو رێسای ئایینی و ئیسلامی و هاوسەرگیری مەدەنی، هەڵقوڵاوی خەباتی جەماوەری ئەم بەشەیە، كە شێوازی نوێی خەبات، بەرگریكردن، هاوسۆزی جیهانی و خۆبەڕێوەبەری سیاسی و كۆمەڵایەتی بە دەستهێناوە. هەڵەو ناحەقە ئەم دەسكەوتانە بخرێتە سەبەتەی ناسیۆنالیستەكان و حزبە نەتەوەییەكان، باكوری  كوردستان، بە تایبەت پاش هاتنە مەیدانی سیاسی «حزبی دیموكراتیكی گەلان»(هەدەپە)، ئەزمونەكەی زۆرتر لە ئەزمونی كوردستانی رۆژئاوا نزیكە هەتا كوردستانی باشور و ئەزمونی حزبە ناسیۆنالیستەكانی ئەم بەشە.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: جەرەیانی چەپ، ماركسیست لە كوردستانی رۆژهەڵات گرفتی زۆرەو نەیارانتان دەڵێن: چەپ جێگە و مەوقیعیەتێكی نەماوە لە كوردستاندا؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: پڕوپاگەندە هەمیشە وەك بەشێكی گرنگ لە ململانێی سیاسی دێتە ئەژمار و لە دنیای بە جیهانی بوون، كاریگەری زۆر هەیە. بێجگەلەوە قسەیەكی بەناوبانگی بەرپرسی تەبلیغاتی ئەدۆلوف هیتلەر بە ناوی «پاوڵ یوزف گوبلس» هەیە، كە زۆر لەگەڵ ئەو گوزارشت بۆ كوردستانی رۆژهەڵات دێتەوە. ئەویش ئەوەیە كە دەڵێت: «درۆ تا گەورەتر بێت، باوەڕپێكردنی ئاسانترە». ئەو كەسانەی كە ئەو قسانە دەكەن، ئەو تیۆریەیان رەچاوكردووە. خاوەنانی ئەم جۆرە قسانە پاش راپەڕینی خەڵكی ئێران و روخانی دەسەڵاتی پادشایەتی و دەستپێكی هەڵسوڕانی هێزە كۆمۆنیست و چەپەكان، بەتایبەت لە كوردستان، واتە «كۆمەڵە» دەیانوت: «هەموو بەمەنجەڵێك دۆڵمە تێردەخۆن». دواتر بینیمان كە ئەو هەڵسەنگاندنە هەڵەیە، چ خۆیان، چ بزوتنەوەی كوردستانی توشی چ كارەساتێك كرد؟

ئەگەر چاو لە رەوتی رووداوەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان بكەین و مەیدانەكانی ئەسڵی چالاكی سیاسی بێنینە پێش چاوی خۆمان، دەزانین لایەنی چالاك و بەنفوزو جێگای متمانەی خەڵكی كوردستان كێیە؟ لەوانەیە بە بەراورد بە تەواوی پارچەكانی دیكەی كوردستان، كە پێشتر وتمان هەركام تایبەتمەندی خۆی هەیە، كوردستانی رۆژهەڵات لە ئاستی خەباتی ئەوان لەدواتر بێت، بەڵام ئەو بەشەی كوردستان لەبواری ئاستی خەبات و تێكوشان، هەروەها وشیاری سیاسی و حزبی، دەبێت لەگەڵ تەواوی شوێنەكانی دیكەی ئێران هەڵبسەنگێندرێت. زۆر بە ساكاری لەبەر ئەو هۆكارە كە ئەو بەشەی كوردستان زۆرترین كاریگەری لەسەر رووداوەكانی شارە گەورەكانی ئێران وەردەگرێت، نەك لە سلێمانی، هەولێر، ئامەد، قامیشلۆ، هەروەكو كوردستانی باشوریش لە ساڵی ١٩٩١ كاریگەری بەغدا، بەسرە، موسڵ و شوێنەكانی دیكەی وەرگرت، هەروەها كوردستانی رۆژئاوایش، زۆرترین كاریگەری لە لاوازی دەسەڵاتی «بەشار ئەسەد» لەسەر»حەڵەب» و تەواوی شوێنەكانی دیكەی ئەم وڵاتە وەرگرت، كە راپەڕین. كوردستانی باكور بە درێژایی تەمەنی، كاریگەری ئەنكەرا و ئیستانبوڵی لەسەر بووە. تێپەڕاندنی رێژەی 10%ی دەنگەكان لەلایەن (هەدەپە)، زۆرتر هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ پشتیوانی لایەنە چەپ و ئازادیخوازەكانی سەرتاسەری توركیا لەو حزبە، كە لە هەڵبژاردنەكاندا بە تەنیا نوێنەری خەڵكی كوردستان، بەڵكو لەسەرتاسەری توركیا دەنگی پێدرا. هەر ئەویش رەمزی سەركەوتنیان و شكستی «ئاكپارتی» و توڕەیی، شەڕفرۆشتنی ئەردۆگان و دەوڵەتەكەی بە خەڵكی كوردستان و بەری ئازادیخواز لە هەموو ئەو وڵاتەیە، جگەلەوە هێزە ناسیۆنالیست و نەتەوەییەكان بە تەنیاو بگرە هاوكاتیش داوای مانگرتنیان لە خەڵكی كوردستان كرد، بەڵام وەڵامیان وەرنەگرتەوە! یان رۆژگەلێكی وەك یەكی ئایاری رۆژی جیهانی كرێكار، ٨مارس رۆژی جیهانی ژن، ٢٦ی رێبەندان رۆژی كۆمەڵەو زۆر بۆنەو یادەوەری دیكە، سێبەری رەوتی چەپ و سۆسیالیست، بەئاشكرا بەسەر ئاسمانی كوردستانەوە دێت و دەچێت، بەڵام بۆ رۆژی حزبە نەتەوەییەكان و بۆنەكانی ئەوان ئەو قورساییە لە سیاست و فەزای سیاسی كوردستان نابیندرێت. خاڵێكی دیكە شێوەی سیاست و هەڵسوكەوت دەرهەق بە رووداوە گرنگەكانی ناوخۆ و ناوچەكەو جیهانە. هەموو كەس دەزانێت كە حزبە ناسیۆنالیستەكان لە هەموو پارچەكانی كوردستان و لەوانە كوردستانی ئێرانیش، سیاسەت و ستراتیژی خۆیان بە ئەمەریكاوە گرێداوەو بەنیازن ئەمەریكا كارێكیان بۆ بكات، بەڵام لایەنی چەپ و سۆسیالیست بە تەواوی دژ بەو سیاسەتەیە. خەڵكی كوردستانی رۆژهەڵات تا ئێستا بە هەزار زمان وتویانەو نیشانیانداوە، كە لەگەڵ ئەو سیاستە نین و دژایەتی دەكەن. ئەوەی كە لەو بەشەی كوردستان بە پێچەوانەی بەشەكانی دیكە دەیبینین، نیشانەی كاریگەری و بانگەشەو كاری رێكخراوەیی و جێ پێی پتەوی كۆمۆنیستەكانە.

لایەنی ناسیۆنالیست لە مێژوودا چاوی لە ناوەندو سات و سەودا و چاندنی تۆوی ئومێدو خۆشباوەڕی بە دەوڵەتی دەسەڵاتدار یان باڵێكی دەسەڵاتە، بەڵام دەبینین سەرەڕای هەوڵی بێوچان بۆ بڵاوكردنەوەی ئەو خۆشباوەڕییە.

ئێمە لە كارو چالاكی خۆمان رازی نین، دەبێت چەند قات زیاتر كاربكەین تا ئەزمونی نەرێنی دەسەڵاتی حزبە ناسیۆنالیست و مەزهەبیەكانی كوردستانی عێراق، لە كوردستانی رۆژهەڵات دوپات نەبێتەوە، بێجگە لە هەموو ئەوانە ئەزمونی هەموو دنیا ئەوەمان پیشاندەدات، كە هەموو ئاڵوگۆڕە پۆزەتیڤەكان لە ژیانی مرۆڤدا، هەموو كارە خزمەتگوزاریەكان، بە دەستهێنانی مافی ژنان، منداڵان، كرێكاران، كەم ئەندامان، بە ساڵاچووان، خزمەت بە ژینگەو هەر شتێك لە خزمەت مرۆڤایەتی دابێت، لەسەر دەستی بەرەی چەپ و سۆسیالیستی كۆمەڵگەی كراوە و بەرەی راست و ناسیۆنالیست كە بەشێك لە سیستمی سەرمایەدارییە، با لە دەسەڵاتیش نەبێت، دژ بەوانە بووە، یان لە هەر شوێنێك بۆی كرابێت دەسكەوتەكانی وەرگرتووەتەوە.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: نزیكبوونەوەی ئێوە لە حزبی كۆمۆنیستی كرێكاری ئێران، رەخنەی لەسەرە، لە كاتێكدا دانیشتن و دیالۆگ لەگەڵ  كۆمەڵەی شۆڕشگێر رەتدەكەنەوە، لەولاشەوە ئامادەن لەگەڵ هەردوو حزبی دیموكرات دانیشتن بكەن؟

حەسەن رەحمان پەنا: نزیكایەتیەكی تایبەت لەنێوان حزبی ئێمەو حزبی كۆمۆنیستی كرێكاری نابینم. پەیوەندی ئێمە لەگەڵ ئەوان دەكەوێتە چوارچێوەی پەیوەندیمان لەگەڵ هەموو هێزە چەپەكانی ئێران و بەپێی سیاسەتێكی دیاریكراو دەچێتە پێش و بگرە لەگەڵ لایەنە چەپەكانی دیكە نزیكتریشین. هەڵبەت لەوانەیە جاروبار جوڵەیەكی دیاریكراو كرابێت، كە بەبڕوای من لە جێگەی خۆی نەبوبێت. بە باوەڕی من جیاوازی قوڵی فكری، سیاسی، تەنانەت بەڕێوەبردنی شێوەی رێكخراوەیی لەنێوان رەوتی ئێمەو جەریاناتی ناسراو بە كۆمۆنیزمی كرێكاری زۆر زەقە، هەربۆیە ئەو ئاستە بەرینە لە جیاوازی كۆسپی نزیكبوونەوەمان دەبن. بۆ نمونە جیاوازی لەسەر چۆنایەتی خەباتی كرێكاری. بەپێی بەڵگە رەسمیەكانی ئەو حزبانە، لە مێژە چینی كرێكار وەك هێزی بزوێنەری شۆڕش و پێكهێنەری ئاڵوگۆڕی بنەڕەتی لە دەزگای فكری ئەوان وەلانراوە «جەماوەری خەڵك» یان «تودەها»ی جێگای باوەڕو نزیك لە ئەوان شوێنی گرتووەتەوە. شۆڕش لەلایەن زۆرینەی چینی كرێكاری وشیار، بە ئاگا هاتوو و رێكخراو، جێگای خۆی داوە بە كەمینەیەك كە سیاستەكانی ئەو حزبەی قبوڵ بێت. «كادرەكان» جێگای چینی كرێكاری ئاڵوگۆڕ پێكهێنەریان گرتوەتەوە، لە بۆچوونی ئەواندا بڕیارە دەسەڵات قەرارە حزب بە دەستی بگرێت، پاشان لوتف بكات بیدات بەچینی كرێكار، كە قەت شتی وا روونادات. هاوكاری و نزیكایەتی لەگەڵ بەرەی راست و بۆرژوازی لەجێگای هێزە چەپ و سۆسیالیستەكان بووە، تا چكۆلەتر دەبنەوە، قسەیان زلتردەبێت. هەموو ئەم جیاوازیانە هۆكارن بۆ دووری ئێمەو ئەوان، بەڵام لە چوارچێوەی هاوكاری لەگەڵ هێزە چەپ و سۆسیالیستەكان، كە ئێمە پەیڕەوی دەكەین، لەگەڵ ئەو حزبانەش كاری هاوبەش لە دەرەوەی وڵات، وەك جاڕدانی راگەیاندنی هاوبەش، یان خۆپیشاندانی پێكەوە، كە زۆر هێزی دیكەش تێیدا بەشدارن، ئەنجامدەدەین.

رەتكردنەوەی دانیشتن لەگەڵ «كۆمەڵەی شۆڕشگێڕ» بۆ دوو هۆكاری سەرەكی دەگەڕێتەوە. یەكەم كەڵكی نامەشروع و ناڕەوای ئەوان لەناو «كۆمەڵە» كە ئامانج و رێبازی سیاسی و فكریان لەگەڵ ئەو ناوە نایەتەوەو تەنیا بۆ خراپ بەكارهێنانی سیاسی و خۆشناوی و رابردوی كومەڵە، كەڵك لەو ناوە وەردەگرن.

دووەم، ئەو هەڵە و پاوانخوازییە، كە كاتی جیابوونەوە لە كۆمەڵە، ساڵی ٢٠٠٠ زاینی كردیان، كە گوایە «كۆمەڵەیان لە حزبی كۆمۆنیست جیاكردەوە». ئەم بڕیارەی ئەوان لە كاتێكدا ئەنجامدرا، كە نە لە باری فكری، نە لەباری سیاسی، نە لەباری هێز، واتە زۆرینەو كەمینەو نە مۆڵەت پێدراوی وەها بانگەشەیەو بڕیارێك بوون. ئەوان كەڵكیان لە ئەقڵیەتی «شەرقی» و پاوانخوازانە بۆ جیابوونەوە و هەڵسوكەوتی سیاسی وەرگرت، كە لە دنیایی پێشكەوتووی ئەمڕۆ باوی نەماوەو دوكەڵەكەی دەچێتە چاوی خۆیانەوە.

دانیشتن لە گەڵ حزبی دیموكراتەكان و هەر لایەنێكی سیاسی دیكە، سەرەڕای هەموو جیاوازیەكی فكری و بەرنامەو رێبازی سیاسی، ئەو كۆسپ و رێگریانەی نییە، كە لەگەڵ لایەنی جیابووەوە لە كۆمەڵە هەمانە. ئەو كێشەی ئێمەو لایەنەك جیابووەكانی لە كۆمەڵەیە لەنێوان باڵە جیاوازەكانی حزبی دیموكرات، هەروەها ئەوە لایەنانەش كە لە كۆمەڵە جیابوونەوەو دواتر خۆیان توشی چەند جیابوونەوە هاتن، لەسەر ناو، رابردوو، ئاڵاو شتی دیكە درێژەی هەیە، زۆرجاریش رووداوی ناخۆشیشی لێكەوتوەتەوە.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: پەیوەندیتان لەگەڵ لایەنەكانی باشور، باكور، رۆژئاوای كوردستان چۆنە و لە چ ئاستێكدایە، زۆرجار ئەوەندەی گلەیی دەكەن، هەست بە ساردییەك لە پەیوەندیتاندا دەكرێت، ئایا مەسەلە فكر و ئایدۆلۆژیایە، یان فاكتەری تر هەیە؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: پەیوەندیمان لەگەڵ هەموو لایەنەكان لە هەموو بەشەكانی كوردستان، بێجگە لە لایەنە ئیسلامیەكان باش و ئاساییە. ئێمە هەوڵمانداوە و هەموو ئەو هەوڵانەش كە لە لایەنە بەرامبەرەكانیش بۆ پەیوەندی دۆستانە لەگەڵ ئێمە داویانە، بە رێز و نرخەوە سەیر دەكەین. پەیوەندی سیاسی، دیالۆگ، هاوكاری لەسەر خاڵی هاوبەش و ویستەكانی خەڵكی كوردستان و دژایەتی لەگەڵ دەوڵەتانی داگیركەر لە ناوچەكە و پوچەڵكردنەوەی پیلانەكانیان، خاڵگەلی هاوبەشی هاوكاری ئێمە و لایەنە سیاسیەكانی دیكە بووە. لایەنی فكر و ئایدولۆژی رێگرو كۆسپی سەر رێگای هاوكاری ئێمە و رێكخراوەكانی دیكە، لەسەر خاڵی هاوبەشی هاوكاری نەبووەو نابێت. بۆ نموونە بەشداری لە «كۆنگرەی نەتەوەیی». ئەم هاوكاریانە بۆ ئێمە بەمانای ژێرپێنانی بنەماو فكر نییە، بۆ ئێمەو هیچ لایەنێك واتای نزیكبوونەوەی رێكخراوەیی و ئایدولۆژیاش نییە، ئێمە باوڕەمان بە زۆرترین هاوكاری لە پارستنی هەموو جیاوازیەكان و بوونی بەرینترین ئازادی سیاسی، فكری، رێكخراوەیی و تاكە كەسی لە كۆمەڵگەو دژ بە دوژمنانی داگیركەرو هاوبەش هەیەو خەباتمان بۆكردووە بۆ چەسپاندنیشی بەردەوام خەباتدەكەین. سەبارەت بەهاوكاری لەگەڵ رۆژئاواش، لەناو حزبەكانی رۆژهەڵاتدا، ئێمە یەكەم هێز بووین كە تاكو ئێستاش پشتیوانیمان لە ئەزمونی رۆژئاوا كردووە، پەیوەندی دۆستانەمان لەگەڵیان دامەزراندووە. ئێمە بەفەرمی ئەندامی كۆمیتەی ئاوەدانكردنەوەی كۆبانین. لە كاتی خۆیدا ئەگەر یارمەتیەكمان لە دەستهاتبێت، درێغیمان نەكردووە.

كوردستان دیپلۆماتیك: باس لە بوونی گرفت دەكرێت لەنێو ریزەكانی حزبی كۆمۆنیست، ئەم گرفتانە گەر ئایدۆلۆژین، یان تێڕوانینە جیاوازەكان كامانەن، پاشان رێگایەك ماوە بۆ چەند فكریی و بیركردنەوەی جیا لەناو حزبی كۆمۆنیستدا؟

حەسەن رەحمان پەنا: حزبی كۆمۆنیست، حزبێكی داخراو و چەق بەستوو و راوەستاو لەسەر یەك لاق، یان فارس وتەنی»یەك بۆنی» نییە، بەڵكو حزبێكی سیاسی بە بیروباوەڕو بە پرەنسیپە، كە پەیڕەو و پڕۆگرامی رۆشن و دیاریكراوی بۆ كارو چالاكی سیاسی و كۆمەڵایەتی، ئەگەری هەر ناكۆكیەكیش هەیە، لە ناو حزبدا باوەڕ بە پەیڕەو، پڕۆگرام و ستراتیژی سۆسیالیستی بۆ خەباتی كرێكاری و بنیادنانی كۆمەڵگەیی بە دوور لە ستەم و چەوسانەوە، بەهێزی وشیارو رێكخراوی كرێكاران لەسەر بونیادی شوراكان، باوەڕی گشتی و هاوبەشە، بەڵام لەسەر فڵان تاكتیكی دیاریكراو بۆ نمونە بەشداریكردن یان نەكردن لە «كۆنگرەی نەتەوەیی»، یان چۆنایەتی هاوكاری لەگەڵ هێزە چەپەكانی ئێران، یان باڵە جۆراوجۆرەكانی: كۆمۆنیزمی» كرێكاری، یان هەڵسەنگاندی سەركەوتن و هۆكاری شكستی «شۆڕشی ئۆكتۆبەر» لە روسیا، یان سەركەوتن و سەرنەكەوتنی شۆڕشی سۆسیالیستی لە یەك وڵات كە لە ئاستی جیهانیبە»سۆسیالیزم لە یەك وڵات» باس دەكرێت، یان ئێمە وەك هێزێكی كۆمۆنیست دەبێت رەخنەمان لە مەزهەب بەگشتی بێت، یان دابەشی بكەین بۆ «ئیسلامی سیاسی» و نا سیاسی، جیاوازی فكرو لێكدانەوە هەیە، بە باوەڕی من ئەوانە هیچی كۆسپی سەر رێگای  كاری هاوبەش نابێت و ئەزقەزا باس و دیالۆگی سیاسی و هاوڕێیانە، كەشی كارا بەحزب دەدات و هەر حزبێك لە سستی و خامۆشی دەرباز دەكات. حەقوایە و مافی بێ ئەملاو ئەولای ئەندامان، دۆستان و لایەنگرانی هەرحزبێك و جەماوەری خەڵكە كە، رابەران و سەركردایەتی هەرحزبێك بەفكر، راو هەڵویستی رۆشن و دیاریكراو بناسن و ئەندامانی حزب لە كۆنگرەكان بەسیاسەت و فكری دیاریكراو، كە كەسەكان نوێنەرایەتی دەكەن، دەنگبدەن نەك بەقەدیمی بوون و پیاو، یان ژنی چاكبوون و لەسەر ئەساسی گروپگەرایی؟ ئەوەی كە مێژووی هەر تێكۆشەرێكی سیاسی هەڵسوڕاو و كاریگەر بەسەر حزب و كۆمەڵگا، بەفكر، سیاسەت و پراكتیكی خۆی بناسرێت، پێش ماركس و ئەنگڵس هەبووەو ئەوان و دواتر بەڵشەفیكەكان نموونەی زۆر گەش و رۆشنی ئەو شێوەكارە بوون. سەردەمی حزبی داخراو و تەقلیدیی  هەمومان «وەك یەك بیردەكەینەوە» و كەسێك بۆ هەمومان «بیردەكاتەوە» تەواو بووە. ئەوە شێوەی كاری مەزهەبی و گروپە توندڕەوە ئیسلامیەكانە. خەباتی ناوخۆیی حزب، بە تایبەت بۆ حزبێكی جەماوەری و شۆڕشگێڕ، كە پەیوەندی بە كۆمەڵگەوە هەیە، نەك ئەڵقەیەكی روناكبیری كە جیابوونەوەو بە یەك بوونیان هیچ كاریگەری لەسەر كۆمەڵگا نییە، بەشێك لە خەباتی چینایەتی و لە خزمەت بەرەوپێشبردنی شۆڕشی كرێكاران و رێبازی ئەو حزبەیە. لەسەر ئەو ئوسوڵ و خاڵانەی كە باسمانكرد، نەك رێگا بۆ فكرو بیركردنەوەی جیاواز لە حزبی كۆمۆنیست و كۆمەڵە هەرماوە، بەڵكو لەسەرەتایشەوە هەر ئاوەها چالاكی و تێكۆشانی كردووە، ئەگەرچی لە سەردەمانێكدا توشی خەلەل بووبێت.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: لەناو هێزەكانی رۆژهەڵاتی كوردستاندا، ئەوەندەی لێكترازان دەبینین، لێكنزیكبوونەوەو یەكگرتن نابینین، ئەمە هۆكاری چییە؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: بە باوەڕی من چەندین هۆكاری جیاواز هەیە. یەكەمیان بۆ جیاوازی فكر، سیاسەت و بەرنامە و شێوەكاری جیاواز دەگەڕێتەوە. دوو جیابوونەوەی ناو ریزەكانی كۆمەڵەو حزبی كۆمۆنیست ساڵی ١٩٩١ و ساڵی ٢٠٠٠، تەنیا بەو رونكردنەوە سیاسییە دەتوانێت پێناسە بكەیت، ئەگەر چاو لە بەرنامە و پرۆگرامی لایەنە جیابووەكان بكەیت، ئەم حەقیقەتە بەرۆشنی بۆ دەردەكەوێت، بێجگە لەو خاڵە سەرەكییە، ناكامی سیاسەت و بەڵێنگەلێك، كە حزبێك بە ریزەكانی خۆی، یان جەماوەر دەیدات، لەگەڵ واقیعی سیاسی نایەنەوە، بوژانەوەی خەباتی چەكداری و جێبەجێ نەبوونی، پێكهێنانی بەرەی كوردستانی و پێكنەهاتنی، لە هۆكارگەلی دیكەی دابڕانەكانی ساڵانی رابردووی نێو حزبەكانی رۆژهەڵات بووە، فەزای خەفەخان و داپڵوسین لەنێو كۆمەڵگەو هەڵسوڕانی ئەرك و كاری حزبەكان لە سەرشانی كادرە كۆن و قەدیمیەكان، كە زۆربەیان چوونەتە نێو تەمەن و پیر بوون و حزبیان بەرەو پیری بردووە، هەركەس ئەوی دیكە بە تاوانباری لاوازو كەموكوڕیەكان دەزانێت، دابڕانی بەشی زۆریان لە شوێنی خەبات و تێكوشانی خۆیان، ئەبدەیت و نوێ نەبوونەوە لەگەڵ رەوتی گۆڕانكارییەكان و نەبوونی وەڵام بۆ هەلومەرجی تازە، هەروەها كێشەو ململانێی شەخسی و تاكە كەسیش، ناتوانین لەبەرچاو نەگرین، ئەمانە هەموویان رۆڵیان بووە.

كوردستان دیپلۆماتیك: مۆدێل و فۆرمی حزبی لەهێزەكانی  رۆژهەڵاتی كوردستاندا گرفتی زۆرە، پێویستی بەجۆرێك خۆ نوێكردنەوە و فۆڕمێكیتر هەیە، ئەم ئەڵتەرناتیڤە چۆن دەبینن؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: لاموایە زەقكردنەوەی ئەو پرسیارە، بەتایبەت لەسەر هێزەكانی «رۆژهەڵاتی كوردستان»، بەتەنیا دروست و لە جێگای خۆی نییە، بۆ نمونە مۆدێل و فۆرمی حزبی لە باشوری كوردستان، كە ماوەی ٢٥ساڵە دەسەڵاتیان پراكتیزە دەكەن، چی تازەیان لە حزبایەتی، ئیدارەی كۆمەڵگە، لە شەفافیەتی سیاسی و ئابووری، لە كاری رێكخستن و جەماوەری، لە كاری میدیاو راگەیاندن، لە هەڵسوكەوت لەبواری یەكسانی ژن و پیاو و مافی مناڵان، لە وەڵام بە بنەماڵەی ئەنفالكراوان، هەڵەبجە، شەڕی ناوخۆ و باقی گیان بەختكردوان و زۆر شتی دیكە، هەتا كێشەی دەسەڵات و ئیدارەی كۆمەڵگا، نەهێناوەتە ئاراوە.

جگە لەمانە پێناسەكردنی هەموو حزبەكانی رۆژهەڵات وەك یەك، چی لە سیاسەتكردن و خەبات، چ لە ئیدارەی كۆمەڵگە، كاتێك كە دەرفەتیان بوو، چ وەڵامیان بەویست و داخوازەكانی خەڵك و ئەو چین و توێژانەی كە نوێنەرایەتییان دەكەن هەبوو، هەروەها سیاسەتی ناوچەیی و جیهانی و خۆنوێكردنەوەی خۆیان و زۆر بابەتی دیكە، گەلێك لێكجیاواز و جیاوازییان هەیەو نابێت وەك یەك چاویان لێبكەین.

پێموایە نەك هەر حزبایەتی، بەتایبەت لە رۆژهەڵات، بەڵكو زۆر شت لە ئاستی دنیا لە سیستمی بەڕێوەبردنی كۆمەڵگەو مافی تاك و بەكۆمەڵ و ئازادییە سیاسی و تا كەكەسیەكان، تا ژیانی مرۆڤەكان و بەڕێوەچوونی، تا ژینگەو مەترسیەكان لە دژی و زۆر بابەتی گرنگی دیكە، لەلایەن سیستەمی داپڵۆسێنەرو دژە ئینسانی سەرمایەداری چوونەتە ژێر پرسیارو ئەم سیستمە مرۆڤایەتی و ژینگەییەی بەرەو هەڵدێرو فەوتان بردووەو دەبات. حزب و مرۆڤی وشیارو بەمشور، دەبێت بیر لەم هەلومەرجەو چارەسەری بەگژداچوون و رزگاری لە بەربەریەتی سەرمایەداری بكاتەوە، بێگومان بینینی ئەم هەلومەرجەو دۆزینەوەی چارەسەر بۆ بە گژداچوونەوەو رێكخستنی ئینسانی دژە باو و خۆ بە دەستەوە نەدەر كە فەردی و تاكە كەسی نییە، بەڵكو چینایەتی و كۆمەڵایەتییە، تەنیا كاری حزبێك و رۆژهەڵاتی كوردستان نییە، بەڵكو ناوچەیی و جیهانییە. هەموو ئینسان و رێكخراوە چەپ و سۆسیالیستەكان لە هەموو بوارەكانی خەباتدا، دەبێت لە هەوڵی رێكخستن و خۆتەیاركردنی سۆسیالیستی و دژە سەرمایەداری بن.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: لەماوەی رابردوودا چەند جارێك هەوڵ هەبوو بۆ نزیكبوونەوەی كۆمەڵەكان، بەڵام تا ئێستا نەیانتوانیووە بە ئاكام بگەن، ئێوە وەكو (حزبی كۆمۆنیستی ئێران- كۆمەڵە) چۆن دەڕواننە ئەو هەوڵانە؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: ئەو هەوڵانە زۆرتر لەنێوان ئەو لایەنانەدا دراوەو دەدرێت، كە لە كۆمەڵە جیابوونەتەوەو دواتر خۆشیان تووشی چەند جیابوونەوە هاتن. ئێمە بەهۆی جیاوازی لە رێباز، بیروبۆچوون، بەرنامەی سیاسی و ستراتیژی لە یەك نەچوو، لەگەڵ هەموو ئەو لایەنانە، لە بازنەی ئەو نزیكبوونەوانەدا نین، بەڵام پێمانباشە، نەك هەر لەنێو ئەم بەشانەدا، بەڵكو لەنێوان هەموو ئەو حزب و رێكخراوە سیاسیانە، كە لە باری فكر، بەرنامە، رێبازی سیاسی و چالاكی رێكخراوەیی لە یەك نزیكن، یەكبوون و كاری هاوبەشی رێكخراوەیی و بەیەك حزب بوون بێتە ئاراوە، لەیەكبوونی چەند لایەن بەیەك، نەك كەس، بەرەقیبی خۆمان و نە خۆمان بەنەیاری یەكگرتنی لایەنەكان نازانین. دەرفەتی هاوكاریش لە داهاتوو  لەسەر زەمینەی واقیع، گرێدراوی بەرنامە، سیاسەت و هەڵسوكەوتی لایەنی تازە دروستكراو دەبێت. ئێمە بڕیاری كۆنگرەی رەسمی و خاڵی دیاریكراو و راگەیەندراومان بۆ هاوكاری لەگەڵ هەموو حزب و رێكخراوە سیاسیەكانی چالاك لە كوردستان هەیە. دەبێت چاوەڕوان بین بزانین لایەنی تازە پێكهاتوو لە جەمسەرگیرییە سیاسیەكانی كوردستان لە بەرەی راست، یان چەپ دەبن و چۆن خۆیان پێناسە دەكەن.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: پەیوەندیتان لەگەڵ هەردوو حزبی دیموكرات چۆنە، ئایا ئێستا جیاوازیتان كەم نەبۆتەوە بە بەراورد بە دەیەی هەشتا كە هەردوو لاتان لەوپەڕی هێزدابوون، بۆ هەوڵنادەن لەبەرەیەكدا لانیكەم هاوپەیمانێتییەك پێكەوە ببەستن، یان بەرەیەكی كوردستانی دروستبكرێت؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: پەیوەندیمان لەگەڵ هەردوو باڵی حزبی دیموكرات ئاساییە. دانیشتن و چاوپێكەوتن لە نێوانماندا هەیە، بۆ رووداوی نوێ و بابەتی سیاسی گرنگ دیالۆگ و راوێژ لەگەڵ یەك دەكەین. جیاوازیەكانمان شتی ئەخلاقی و شەخسی نییە، بەڵكو لەگەڵ هەردوو باڵی حزبی دیموكرات جیاوازی سیاسی، فكری، ئایدۆلۆژی، چینایەتی و بەرنامەییمان هەیە و هیچكاممان نەمانشاردۆتەوە، بەتایبەت لایەنی ئێمە بەڕۆشنی باسمانكردەوە، بەڵام هیچكام لەم جیاوازیانە نابنە هۆكاری هاوكاری نەكردن لە بەرامبەر یەكخستنی ئیرادەی خەڵكی كوردستان دژ داگیركەران. بێجگە لە ئەوە لەسەر چارەسەری مەسەلەی نەتەوەیی دەتوانین و دەرفەتی هاوكاری هەیە، هەروەك كاتی خۆی ساڵی ١٩٧٩ كراو «دەستەی نوێنەرایەتی گەلی كورد» بۆ وتووێژ لەگەڵ ئێران پێكهات، هەروەها لە هەرێمی كوردستانیش دەرفەتی هاوكاری دژ بە پیلانگێری رەچاوكردنی سیاسەتی هاوبەش لەسەر كێشەی پەنابەران و چۆنایەتی هەڵسوكەوت لەگەڵ حكومەتی هەرێمی كوردستان لەسەر بوونمان لێرەو درێژەی خەبات هەیە.

 

كوردستان دیپلۆماتیك: لە ئێستا دەبینین ناوچەكە گەرمتر لەجاران دەكوڵێت، لە ئاستی جیهانیدا ململانێكان گەورەتر بوون، بەتایبەتی نێوانی ئەمەریكاو روسیا، بەبۆچوونی تۆ ئایندەی كوردستانی باشور، رۆژئاوا چۆن دەبێت، یان لەئێستا چی باشە بكرێت؟

 

حەسەن رەحمان پەنا: دوا رۆژی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەت هەر دوو وڵاتی عێراق و سوریا زۆر لێڵی و شەڕو كوشتار و ماڵوێرانی و سێبەری تاریكی  باڵی بە سەر ئەم وڵاتانەدا كێشاوە. هۆكاری شەڕو پێكدانەكان لەم دوو وڵاتە لە سەد ساڵی رابردوو تا ئێستاو بە دڕەندەیی و وەحشیگەری «داعش» و باقی گروپە تیرۆریستەكانی دیكەش، دەگەڕێتەوە بۆ چۆنایەتی دروستكردنی ئەم وڵاتانە و چەندین وڵاتی دیكە، پاش شەڕی جیهانی یەكەم و دابەشكرنی دەوڵەتی عوسمانی لەسەر دەست و بەرژەوەندی بەریتانیاو فەرەنساو لە پەیماننامەی بەناوبانگی «سایكس _ بیكۆ» كە ساڵی ١٩١٦ نەخشەی بۆ داڕێژرا. بەپێی ئەم «پەیماننامەیە» چەند «نەتەوەیان»بە زۆرو لەسەر قازانج و بەرژەوەندی ئەم دوو زلهێزە پێكەوە لكاندن و ناوی دەوڵەتیان لێنا. كۆمەڵێك شا، میر، بنەماڵەیان لەسەر چاڵە نەوتەكانی ئەم وڵاتانە دانا. تەنانەت وڵاتیان بە ناوی بنەماڵەوە ناودێر كرد. بۆ نمونە سعودییە بەناوی بنەماڵەی»ئالی سعود» ناودێركراوە. ئەوەی لەم نێوەدا هیچ گرنگی و بایەخی پێنەدرا ویست، ئارەزوو و داخوازیەكانی جەماوەری ئەم ناوچە و ئەم «دەوڵەتانە» بوو. پاش شەڕی دووەمی جیهانی، رۆڵی ئەو دوو زلهێزە روو لە كزی رۆیشت و دوو زلهێزی ئیمپریالیستی دیكە وەك ئەمەریكاو روسیا جێگای ئەوانیان گرتەوە. شەڕی «سارد» لە رۆژهەڵاتی ناوەراست، گەرم بوو، چەندین كودەتای سەربازی تێدا كراو شەڕی ئیسرائیل لە دژی فەلەستینیەكان و چەندین وڵاتی عەرەبی دیكە، هەرچی زیاتر ئاگری شەڕی ساردی گەرم كرد. هەردوو جەمسەری دژبە یەكی»رۆژهەڵات» و «روژئاوا» تەنیا بەرژەوەندی ئابوری و سیاسی خۆیان لە بەرچاو بوو، خەڵكی ئەم ناوچەیە كران بەقوربانی قازانجی ئەوان. چەند دیكتاتۆرو كودەتاچی سەربازی و بنەماڵەی گەندەڵیان كرد بە بەرپرس و قاتڵی ئەو خەڵكە. روخانی بلۆكی «رۆژهەڵات» و «سۆڤیەتی» پێشوو زۆرترین تۆزو دوكەڵەكەی چووە چاوی خەڵكی ئەم ناوچەیە. جیهانی «یەك جەمسەری» و بنەمای «كۆتایی مێژوو» و «نەزمی نوێی جیهانی» زۆرترین بێنەزمی و شەڕو كوشتارو بنیادگەرایی ئیسلامی و تیرۆری، بە یەكەم پەلاماری ئەم

  • ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل ناردنی هه‌واڵ به‌ ئیمێل
  • چاپكردنی هه‌واڵ چاپكردنی هه‌واڵ
  • ته‌نها به تێکست ته‌نها به تێکست

Tagged as:

هیچ چاوگێک بۆ ئه‌م هه‌واڵه دیارینه‌کراوه

هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌واڵ

1.00